Beeld Werry Crone

OmbudsmanEdwin Kreulen

Inzoomen op rouwenden, mag de krant dat doen?

Om de gevolgen van het neergeschoten vliegtuig in Iran in beeld te brengen, plaats Trouw foto’s waarbij is ingezoomd op rouwende wake-bezoekers en een nabestaande. Staat het fatsoen dat toe?

De kwestie

Met de kop ‘Rouw in Canada’ plaatst de krant zaterdag 11 januari op de voorpagina een foto van twee vrouwen, van wie er een huilt. De foto keert terug bij de productie over het neergeschoten vliegtuig in Iran, binnenin. Daar staan nog drie foto’s van huilende mensen, een foto van een terneergeslagen tweetal en een beeld van de Canadese premier Trudeau, die bloemen neerlegt. Het zijn grotendeels beelden van de wakes in Ottawa en Toronto. Een van de huilende mensen is volgens het bijschrift een man in Kiev, die rouwt om zijn omgekomen vriendin, bemanningslid van het vliegtuig. Wie de anderen zijn, is niet bekend. Op de huilende mensen is door de fotograaf ingezoomd.

De standpunten

Een eindredacteur stelt op het intranet van de redactie dat een oude fatsoensregel is geschonden: plaats geen beelden waarop nabestaanden of rouwenden ‘recht in het gezicht’ zijn gefotografeerd. Het is geen geschreven regel, zegt hij desgevraagd, maar de redactie beschouwt van oudsher rouw als een privémoment. Bij biddende mensen speelt dezelfde vraag, hoewel het uitgangspunt om hen niet te fotograferen is losgelaten.

De leidraad van de Raad voor de Journalistiek stelt dat de ‘privacy van personen niet verder mag worden aangetast dan in het kader van de berichtgeving redelijkerwijs noodzakelijk is’. Slachtoffers en nabestaanden zijn kwetsbaar en daarom moeten media met hen extra ­rekening houden.

Volgens de fotoredacteur die de meeste beelden uitkoos, maken ze duidelijk dat juist mensen met een Iraanse achtergrond zijn getroffen door deze aanslag. Juist op de dag van selectie werd officieel toegegeven dat Iran erachter zat. Het zijn volgens haar foto’s van goede kwaliteit, die de gevolgen veel duidelijker in beeld brengen dan het andere beschikbare beeldmateriaal: vage foto’s van de eerste toestelresten in Iran of een eveneens vage, want donkere overzichtsfoto van de Canadese wake. De regel die de eindredacteur noemt is haar niet bekend, maar mocht zoiets in Nederland gebeuren dan zou de Trouwfotograaf vermoedelijk niet inzoomen op wake-bezoekers. ‘Afstand tot het nieuws speelt dan een rol.’

De art director van de krant, die deze pagina vormgaf, zegt dat juist deze beelden de persoonlijke gevolgen van de ramp weergeven. Ze wijst erop dat echt actuele nieuwsfoto’s zeldzamer zijn dan weleens wordt gedacht. “De productie speelt op de emotie, maar ik vond dit wel kunnen. Trouw heeft al de neiging te veel afstand te nemen van de mensen om wie het gaat.” De beeldredactie plaatst een deel van het aanbod van de persbureaus zeker niet, de lichamen van overleden mensen zijn vrijwel altijd taboe. De vraag of hier de privacy werd geschonden, speelde voor fotoredacteur en art director niet. Beiden vinden dat, ook al was de wake openbaar, de redactie kwetsbare mensen zorgvuldig moet afbeelden.

Er was geen discussie over de foto, zegt de chef van de avondploeg die deze krant maakte. Ze vond het een waardige foto en zegt dat het afbeelden van nabestaanden uit het buitenland geen uitzondering is.

Oordeel

Een algemene fatsoensregel, waarvan de eindredacteur verhaalt, bestaat inderdaad niet. Privacy van kwetsbare nabestaanden speelt zeker een rol, maar minder als het om zaken ver weg gaat. Een eventuele schending hiervan moet door de redactie worden afgewogen tegen de nieuwswaarde. Die afweging is hier niet gemaakt, hoogstens impliciet.

Of het werkelijk om nabestaanden gaat, is bij de meesten niet duidelijk. De man in Kiev is met meer afstand en van opzij gefotografeerd. Ook al benadrukt deze foto dat de rouw wereldwijd is, juist omdat dit onomstotelijk een nabestaande is, was een explicieter beraad vooraf verstandig geweest.

Was de uitkomst dan anders geweest? De privacy van de wake-bezoekers in Canada lijkt niet geschonden door publicatie in een Nederlandse krant. Het totale beeld is fors van omvang, maar de portretten zijn klein. Het is een kracht dat ze zo dicht bij de lezer de kwestie invoelbaar maken, maar voor iets meer afstand is ook wat te zeggen om mensen het recht te geven op dit persoonlijk moment.

Het is een kwestie van smaak, maar naast de esthetiek moet ook de ethiek uitdrukkelijker aan de orde komen.

Trouw-ombudsman Edwin Kreulen bespreekt iedere week ­de ­werkwijze van de redactie. Heeft u zelf een vraag of kwestie? Mail naar ombudsman@trouw.nl.

Lees ook:
De huilende vrouw

Een deel van de foto’s is ook op de website van de krant geplaatst, zie hier.

Privacy en MH17

Privacy speelt ook aan de kant van mogelijke verdachten. De portretfoto’s van de MH17-verdachten verdienden meer journalistieke zorg, oordeelde Ombudsman Adri Vermaat vorig jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden