null

OpinieRechtspraak

Inzet van inloopkamers is strijdig met Europees mensenrechtenverdrag

Beeld

De minister en de Raad voor de Rechtspraak hebben het gebruik van inloopteams bedisseld om de achterstanden in de rechtspraak weg te werken. Deze kamers zijn echter niet bij de wet ingesteld en zullen daarom sneuvelen in Straatsburg, betoogt Ulli d’Oliveira, oud-hoogleraar aan de UvA en het Europees Universitair Instituut.

In Trouw van 26 mei wordt uitgebreid ingegaan op het project inloopkamers bij de rechtspraak die worden ingezet om achterstanden in te lopen. Die zijn ontstaan doordat de minister van rechtsbescherming niet doet wat de naam van zijn ministerie suggereert, en stelselmatig onze rechtspraak ondermijnt.

Nu is er dus een deal tussen de minister en de Raad voor de Rechtspraak om tot 2023 vier inloopteams in te zetten om in te springen bij achterstanden. Een aantal rechtbanken en hoven doen mee, maar niet alle. Dat is niet omdat daar geen zaken op de plank liggen, maar omdat er grote bezwaren heersen, die allemaal weggewuifd zijn door de Raad voor de Rechtspraak.

Niet bij de wet ingesteld

Er is intussen één aspect dat ik niet met zoveel woorden heb terug­gevonden in de kritiek. Dat is de niet onbelangrijke vraag of dit experiment wel in overeenstemming is met de eisen die het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) stelt aan de rechtspraak. Volgens artikel 6 van dat verdrag heeft “een ieder recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat bij de wet is ingesteld”. Nu is het zeker zo dat met de inloopkamers beoogd wordt de zaken binnen redelijke termijn af te doen, maar voor het overige schort er veel aan hun inzet.

In de eerste plaats zijn deze inloopkamers niet ‘bij de wet ingesteld’. Hun bestaan is bedisseld tussen minister en Raad voor de Rechtspraak. Het Mensenrechtenhof in Straatsburg is in vaste rechtspraak streng op het vereiste van de instelling bij wet. In een uitspraak van december 2020 heeft de Grote Kamer nog eens verklaard: “Het doel van de term ‘ingesteld bij wet’ is te verzekeren dat de rechterlijke organisatie in een democratische samenleving niet afhangt van de willekeur van de uitvoerende macht, maar dat deze is ingericht door wetgeving afkomstig van het parlement.” Daaraan voldoet het een-tweetje tussen de minister en de Raad voor de Rechtspraak niet. De inloopkamers zijn niet bij wet ingesteld en zullen sneuvelen in Straatsburg.

Niks aan de hand, vertelt de Raad voor de Rechtspraak: “In de meeste zaken merken partijen niet dat de inloopkamer hun zaak behandelt.” Dat betekent in de tweede plaats, dat de rechters die oorspronkelijk zijn aangewezen om de zaak te behandelen, en die hem doorgeschoven hebben naar de inloopkamer, uiteindelijk hun handtekening onder de uitspraak zullen zetten. Dat is bedrog. Het toont aan dat men zich ervan bewust is dat de inloopkamers niet voldoen aan het vereiste dat ze bij wet zijn ingesteld. Zelfs zaken die al op zitting geweest zijn kunnen worden uitbesteed aan de inlopers, en dat is in strijd met het ook in artkel 6 van EVRM opgesloten onmiddellijkheidsbeginsel: wie de zitting heeft bijgewoond, moet ook zelf delibereren en beslissen. Ook de grondwet, artikel 17, verzet zich tegen deze verdwijntruc.

Op de borst kloppen

Het is treurig dat juist dezer dagen de Tweede Kamer een nieuw grondwetsartikel in tweede lezing behandelde, dat het recht op een eerlijk proces in onze grondwet moet verankeren. Onze grondwet is een tandeloze tijger: de rechter mag daaraan niet toetsen. Overheden worden geacht zich aan de grondwet te houden, maar gaan regelmatig over de schreef.

We kloppen ons op de borst over onze rechtsstaat, maar daar mankeert van alles aan. Zelfs de Hoge Raad moet zich momenteel in Straatsburg verantwoorden over het niet bij de wet ingestelde systeem van ‘reservisten’. Terwijl de wet spreekt van drie of vijf raadsheren die op een zaak zitten bij de Hoge Raad, vergaderen in de praktijk alle leden van een uit een stuk of tien mensen bestaande Kamer mee. Het panel tekent, maar de beslissing wordt gezamenlijk genomen. Het lijkt de inloopkamer wel. Principes doen er kennelijk niet meer toe. Managerspragmatisme des te meer.

Lees ook:

Inloopkamers werken de achterstanden weg, maar tegen welke prijs?

Met een nieuw experiment waarbij lang liggende zaken worden doorverwezen naar een ‘inloopteam’, proberen rechtbanken achterstanden in te lopen. Tegen een hoge prijs, zeggen kritische rechters.

Rechters niet gelukkig met nieuw experiment dat achterstanden moet wegwerken

Kan een nieuw initiatief dat is opgetuigd om achterstanden weg te werken wel de juiste kwaliteit van rechtspraak leveren, vragen kritische rechters zich af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden