OpiniePandemie

Internationale samenwerking is hard nodig om een humanitaire ramp te voorkomen

Laat de coronacrisis niet uitlopen op een internationale humanitaire ramp, waarschuwen Lindy van Vliet en Peter Gildemacher. Ze werken beiden op de Kennisafdeling van KIT Royal Tropical Institute. 

De coronacrisis maakt ons meer dan ooit ervan bewust dat we allemaal verbonden zijn. Binnen drie maanden na de eerste melding van Covid-19, is de ziekte uitgegroeid tot een pandemie. Mede door tekorten in de diagnostische capaciteit en de tijd die nodig is om gegevens te verzamelen en te rapporteren, zijn er relatief weinig meldingen van coronagevallen in de armste en dichtstbevolkte landen ter wereld. Maar voor hoelang?

Uiteindelijk zal de impact van het virus op deze landen – op hun gezondheidsstelsel, voedselsystemen en economie – mogelijk desastreus zijn. Nationale en internationale beleidsmakers moeten hiermee rekening houden. Anders lopen ze het risico maatregelen te nemen die lijken te werken op korte termijn maar die op langere termijn deze mondiale gezondheidscrisis kunnen veranderen in een humanitaire crisis.

‘Sociale afstand’ is een goed voorbeeld van zo’n maatregel. Er wordt geschat dat 1,7 miljard mensen, ongeveer 20 procent van de wereldbevolking, nu een vorm van ‘social distancing’ betrachten, een praktijk waarvan we een maand geleden niet eens wisten dat ze bestond. In lage- en middeninkomenslanden levert dit grote dilemma’s op. Hoe houd je sociale afstand in informele economieën, waar miljoenen gezinnen afhankelijk zijn van het inkomen dat dagelijks op de markt, op straat, in de fabriek of op het land, wordt verdiend? Thuisblijven, al of niet gedwongen, betekent geen inkomen, geen voedsel en geen toegang tot gezondheidszorg. Afstand houden is een privilege dat slechts enkelen zich kunnen veroorloven.

Schoon water en zeep

In afwachting van hoe Covid-19 zich zal ontwikkelen in deze landen, weten we nu al dat hun gezondheidssystemen moeite zullen hebben om het virus te bestrijden. Door overbevolking in de grote steden en problemen met toegang tot schoon water en zeep zijn zelfs de meest elementaire infectiepreventiemethoden lastig toe te passen. Dit is de dagelijkse realiteit voor meer dan 1 miljard mensen wereldwijd.

Bovendien, als testkits, vitale beademingsapparatuur en persoonlijke beschermingsmiddelen wereldwijd nu al schaars zijn, hoe gaan gezondheidswerkers in armere landen dan de bescherming krijgen die ze nodig hebben? Onder zulke omstandigheden lopen zij een nog hoger risico op infectie en mogelijk uitval door ziekte. Mede hierdoor kan de broodnodige gezondheidszorg, niet alleen voor Covid-19, maar ook andere, dodelijke ziekten (zoals malaria of tuberculose) tot stilstand komen. Tijdens de ebola-epidemie gebeurde dit in Sierra Leone, waar het uitvallen van de zorg rond de bevalling, inclusief pre- en postnatale zorg, leidde tot een toename van doodgeboren kinderen, sterfte onder vrouwen en pasgeboren baby’s.

De Covid-19-crisis zal ook gevolgen hebben voor de voedselvoorziening als er geen gecoördineerde internationale actie wordt ondernomen. De voedselproductie zelf zal niet meteen volledig stilvallen. Maar als in lokale en internationale ketens de logistiek verstoord raakt, handelsbarrières weer opduiken en de verwerkingscapaciteit daalt door Covid-19-maatregelen, heeft dit consequenties voor de mondiale voedselvoorziening. Begint de voedselvoorzieningsketen te haperen, dan zal dit leiden tot fluctuerende beschikbaarheid van voedsel en prijsstijgingen die de armen in de stad en de ontheemden (zoals 71 miljoen vluchtelingen wereldwijd) het meest zullen treffen.

De plotselinge toename van de wereldwijde vraag naar rijst leidde de afgelopen maand al tot prijsverhogingen van 10 tot 15 procent. In deze situatie zullen degenen (of het nu individuen of landen zijn) die het minst kunnen betalen en het minst te zeggen hebben, het meest geraakt worden. Wetenschappers in Nigeria waarschuwden afgelopen week dat het land niet in lockdown kan gaan, omdat dit direct de voedselzekerheid bedreigt vanwege een gebrekkige infrastructuur en tekorten aan (voedsel)reserves, zowel op nationaal als individueel niveau.

De kwetsbaarste groepen worden het hardst getroffen, wat ongelijkheid zal doen toenemen. Dit geldt ook voor de ongelijkheid tussen vrouwen en mannen. De beperking in bewegingsvrijheid leidt in veel landen al tot een toename van huiselijk geweld, waar vrouwen en kinderen vaker slachtoffer van zijn dan mannen. De zorgtaken van vrouwen nemen toe nu scholen dicht gaan en meer zieken verzorgd moeten worden, waardoor het moeilijker wordt om een inkomen te verdienen.

Verhoogde alertheid

Het is niet allemaal kommer en kwel. De G20-landen hebben beloofd 5 biljoen dollar vrij te maken ter ondersteuning van de wereldeconomie. Ervaringen met andere crises hebben bijgedragen tot een verhoogde alertheid waardoor lage- en middeninkomenslanden snel reageerden op de eerste tekenen van de Covid-19-uitbraak. En er is een schat aan expertise bij veel organisaties en lokale gemeenschappen over hoe om te gaan met grote crises. Nieuwe technologische oplossingen zijn beschikbaar om snel de juiste informatie onder bevolkingsgroepen te verspreiden. Mensen zijn veerkrachtig en creatief in het omgaan met tegenslag.

Maar er is intensieve samenwerking op internationaal niveau vereist, inclusief financiële ondersteuning, niet alleen om het virus te bestrijden, maar ook om te voorkomen dat de crisis zal leiden tot toenemende sociale ongelijkheid en armoede, en in het ergste geval een mondiale humanitaire ramp. In de afgelopen week heeft Abiy Ahmed, Nobelprijswinnaar voor de vrede en minister-president van Ethiopië, al gewaarschuwd dat een wereldwijde catastrofe dreigt als er op mondiaal niveau niet wordt samengewerkt om Afrikaanse landen te helpen het Covid-19-virus te bestrijden.

Covid-19 stelt ons als mensheid een fundamentele vraag: wie willen we zijn en hoe willen we samenleven op deze ene planeet? Overheden, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en wetenschap moeten gezamenlijk zo snel mogelijk op zoek naar oplossingen op internationaal en lokaal niveau die niemand uitsluiten en lokaal passend zijn.

Lees ook:

Nog weinig besmettingen in Afrika, maar een catastrofe dreigt

De zwakke medische infrastructuur in Afrika kan veel problemen geven bij een grote uitbraak van het coronavirus.

Een Keniaan schudt nou eenmaal handen, de hele dag

Uitdijende metropolen bieden een groeiend deel van de wereld­bevolking onderdak. Hoe houden de mensen het daar leefbaar? Trouw-correspondenten doen ­wekelijks verslag uit hun eigen ­megastad. Vandaag: Ilona Eveleens over de Keniaanse liefde voor het schudden van handen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden