Column Esther Bijlo

Insecten en zeewierwraps naast de goedkope braadworsten

Insecten, granola met meelwormpoeder en zeewierwraps: vanaf vandaag tijdelijk te vinden in de schappen van supermarkt Lidl. Onverwachts wellicht, maar de Duitse keten heeft al een zekere groene staat van dienst. Zo opende het bedrijf dit jaar een gasloos distributiecentrum met 2700 zonnepanelen, zijn er duurzame eitjes te koop en bouwt het een circulaire winkel. Met het insecten-eten en ook veganistisch roomijs, sokken van visnetten en nog zo wat, wil Lidl ‘een brede doelgroep’ kennis laten maken met ‘duurzame producten van de toekomst’.

Die toekomst kenmerkt zich niet alleen door nieuw eten, voedsel zou weleens duurder kunnen worden. Dat zei minister Carola Schouten ­vorige week in een toelichting op haar plannen voor kringlooplandbouw. Boeren moeten duurzamer gaan produceren, met meer oog voor dier, natuur en klimaat, maar dat kost wel geld en boeren moeten een inkomen kunnen blijven verdienen. Voedsel is relatief goedkoop, constateerde Schouten, en de vraag is of dat zo kan blijven.

Menig opstand uitgebroken

Het was een gewaagde uitspraak, want voedselprijzen betekenen: emotie. Menig opstand is er in de geschiedenis over uitgebroken. Zelfs in een rijk land als Nederland waar huishoudens een steeds kleiner deel van hun inkomen aan eten besteden – nu 10 procent van de consumptieve uitgaven – raakt het nog altijd een gevoelige snaar. Nu hielp het niet dat tegelijk de nieuwste cijfers van het CBS naar buiten kwamen waaruit bleek dat de voedselprijzen in mei met 3,8 procent zijn toegenomen, ‘de hoogste stijging in tien jaar’, meer dan de inflatie die op 2,4 procent uitkwam.

Over tien jaar tijd is de prijs van eten dan weer minder hard gestegen dan de inflatie, 14,5 tegen 16 procent. Maar die laatste boodschap viel een beetje weg. De combinatie ‘hoogste stijging’ met ‘voedsel kan duurder worden’ leverde Schouten niet-malse commentaren op, variërend van het veroorzaken van honger, op Twitter, tot een hoogst verontwaardigde ouderenbond. Verwijten uit de gezondheidshoek schoten daar nog dwars doorheen. Groenten en fruit moeten niet duurder maar goedkoper worden om mensen aan een gezonde levensstijl te krijgen, is het pleidooi.

Dat is weer een andere discussie, maar gezondheid en duurzaamheid lijken hier wel te botsen. Minister Schouten wil het pad verkennen van true pricing. Dat is de ‘echte prijs’ hangen aan een product door alle milieubelasting van teelt, verwerking en vervoer mee te wegen. Berekeningen daarvan, door onder meer biologisch handelsbedrijf Eosta, wijzen uit dat gangbaar, dus niet biologische groente en fruit, eigenlijk te goedkoop is. De productie daarvan schaadt bijvoorbeeld de gezondheid van de bodem en de biodiversiteit, maar dat zit niet in de prijs verwerkt.

Duurder voedsel maakt productiever

Alle kosten meerekenen, zodat ook in de verre toekomst nog genoeg groente en fruit verbouwd kunnen worden, betekent voor gangbaar eten een prijsstijging. Het effect daarvan moet niet overdreven worden. Het doorrekenen van echte kosten ligt voor groente en fruit in de orde van centen, hooguit dubbeltjes, blijkt uit onderzoek. Van de uitgaven aan voeding gaat 22 procent naar groenten en fruit, dat is zo’n 2 procent van de totale consumptieve uitgaven. Duurder voedsel maakt bovendien selectiever, stelt Schouten. De voedselverspilling in Nederland is hoog, 2 miljoen ton per jaar. Dat moet in 2030 gehalveerd naar een miljoen ton.

Aan vlees en vis geven consumenten iets meer uit dan aan groenten en fruit, namelijk een kwart van de uitgaven aan voeding. Daarom luidt nu al het advies van budgetcoaches: wie wil bezuinigen op eten maar gezond wil leven, koopt minder vlees en meer groenten. Die raad zal in de toekomst meer klinken. De milieubelasting van vlees en vis is hoger dan die van groenten en fruit. De hamburger en de zalmfilet zullen misschien wel gevoelig duurder worden. Dat zal een uitdaging worden voor een prijsvechter als Lidl. Naast de insectenproducten ook deze week in de schappen: tien braadworsten voor 3,50 euro.

Redacteur Duurzaamheid & Natuur Esther Bijlo schrijft afwisselend met ecoloog Patrick Jansen een column.

Lees ook:

Ongezonde aanbiedingen in de supermarkt

Wel frisdrank, geen fruit: 80 procent van de supermarktaanbiedingen valt buiten de schijf van vijf, blijkt uit onderzoek.

Een beter milieu begint op je bord

Het  wordt nog best een klus om Nederland anders te laten eten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden