Beeld Werry Crone

Column Stevo Akkerman

In München hing overal de herinnering aan de meest onbeschaafde periode uit de geschiedenis

Ik was een paar dagen met mijn zoon in München, geheel bereid mij over te geven aan een cultuur van BMW, bier en bratwurst, gehuld in een deftige erfenis van graven en keurvorsten, met de herfstpracht van de Englischer Garten als zinnebeeld van orde en beschaving. Maar er was geen ontkomen aan, overal hing de herinnering aan de meest onbeschaafde periode uit de geschiedenis, die hier begon.

München was de ‘Hauptstad der Bewegung’ en als we de menukaart openslaan in de Hofbräukeller aan de Wiener Platz krijgen we niet alleen gerechten en dranken voorgeschoteld, maar ook historie. ‘De voormalige Duitse dictator Adolf Hitler hield zijn eerste partijpolitieke rede op 16 oktober 1919 in de Hofbräukeller, waarvan hij in zijn beruchte boek ‘Mein Kampf’ verslag deed’. We kijken om ons heen. Hier sprak hij dus, de voormalige Duitse dictator.

Eerder waren we al gestuit op een granieten monument voor zijn slachtoffers, voorzien van een eeuwig brandende vlam. In het halfdonker hadden we ons gebogen over de uitgehouwen tekst, die kortaf meldde dat hier ‘de slachtoffers van de nationaalsocialistische geweldsheerschappij’ werden herdacht. Dat was wel heel breed geformuleerd, vond mijn zoon, zo verdwenen de Joden in een zee van algemeen slachtofferschap. We hadden er op onze kamer nog lang over doorgepraat, geholpen door de minor ‘Cultural memory of war’ die hij doet aan de Leidse universiteit.

De volgende ochtend passeerde ik het monument weer, en nu zag ik dat er een muur achter stond waarop de verschillende categorieën slachtoffers werden opgesomd; vervolgd uit politieke, racistische, religieuze gronden, vanwege seksuele identiteit of handicap. Nog steeds werden de Joden niet expliciet genoemd, en ik wist niet goed wat ik daarvan moest denken. Werd hier iets verdoezeld of was dat spijkers op laag water zoeken? In de jaren tachtig was nog hevig gediscussieerd over het monument, las ik even later in het NS-Dokumentationszentrum, het plaatselijke museum van het nationaal-socialisme. De rechtse partijen hadden de vlam alleen ’s avonds willen laten branden, om zo 40.000 mark per jaar te besparen. Dan weet je: dit gaat niet over 40.000 mark, dit gaat over iets anders.

Het documentatiecentrum noemt zichzelf ‘Erinnerungs- und Lernort’ en biedt een tentoonstelling onder de titel ‘Stad ohne’, gemaakt in samenwerking met het Joods Museum van Augsburg. Uitgangspunt is de satirische roman ‘Stadt ohne Juden’ van de schrijver Hugo Betthauer, die in 1925 door een nazi werd vermoord. Beelden uit de zwart-wit verfilming van zijn boek worden gekruist met hedendaagse voorbeelden van het ‘Ausländer raus’-sentiment. Dergelijke vergelijkingen tussen de uitsluiting van toen en die van nu lokken altijd veel protest uit ter rechterzijde, en de makers van de tentoonstelling zijn zich dat bewust. “De expositie ‘Stad zonder’ wil stof tot nadenken bieden door verleden en heden met elkaar te vergelijken, zonder ze noodzakelijkerwijs aan elkaar gelijk te stellen”, schrijven ze.

Daar kon ik geen enkel bezwaar tegen hebben.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden