Column

In Marokko is je taal je identiteit

Beeld Maartje Geels

Onze dochter Amber is drie jaar geworden en we vieren haar verjaardag in Tanger, Marokko. 

We hebben in een restaurant een welkom met taart gereserveerd. Mijn goede vriend Driss heeft een dochter van dezelfde leeftijd als Amber. Die is deze maand net als honderdduizenden andere Marokkaanse kinderen naar school gegaan. In de grote supermarkt is een compartiment met alleen maar kinderrugzakjes in de meest afschuwelijke kleuren. Amber vindt het geweldig.

Driss heeft zijn dochter naar een privéschool gestuurd waar Frans de onderwijstaal is. De kosten ervan zijn voor de familie een rib uit het lijf. “Het onderwijs in Marokko is matig tot slecht”, zegt Driss, zelf wetenschappelijk geschoold. Zijn keuze voor Franstalig onderwijs is een bewust. Hij wil dat zijn dochter hogerop komt en de Franse taal is de sleutel tot succes. Het onderwijs in vreemde talen, ooit een kracht van het Marokkaanse onderwijs, is dramatisch achteruit gegaan. “De docenten die Frans moeten geven, halen hun kwalificatie niet. En toch staan ze voor de klas”, zegt Driss.

“Wat doen de studenten die wel Frans kennen?”

“Die gaan het bankwezen in.”

In Marokko is de taal die je spreekt onlosmakelijk verbonden met je identiteit. Sinds onze aankomst hier een week terug gaat het over niets anders dan de nieuwe taalstrijd. Gaat Marokko het standaard-Arabisch als onderwijstaal loslaten? Een lobby geleid door de mensenrechtenactivist en zakenman Nouredinne Ayouch pleit voor meer Marokkaans-Arabisch in het onderwijs. Het Marokkaans-Arabisch, de spreektaal van Marokko, biedt de leerling sneller toegang tot de lesstof, volgens de commissie die zich buigt over het curriculum op scholen.

Heftig sentiment

Deze nieuwe richting ligt gevoelig bij grote delen van de bevolking: die vrezen dat dit ook een ondermijning van het klassieke Arabisch betekent, de taal van de islam. Wat me opvalt, is dat de mensen die koste wat het kost willen dat het standaard-Arabisch op de scholen wordt gehandhaafd, die variant van het Arabisch niet of nauwelijks spreken. Maar taal zorgt voor heftig sentiment in Marokko. Taalhervormer Nouredinne Ayouch is voor buitenlandse agent uitgemaakt. Onder invloed van zijn Tunesisch-joodse vrouw zou hij de Marokkaanse identiteit willen vernietigen. Hij op zijn beurt noemt zijn belagers ‘honden’.

De strijd van Ayouch voor meer Marokkaans-Arabisch op scholen is volgens zijn critici onderdeel van een grote samenzwering om Marokko te seculariseren. Secularisering betekent in de ogen van de fundamentalisten samenwonen buiten het huwelijk om, homorechten en volledige vrouwenrechten. De populaire salafistische prediker El Fizazi haalt naar Ayouch uit. Zelfs voor Marokkaanse begrippen is de polemiek ongekend heftig.

Marokko is de afgelopen twintig jaar sterk gemoderniseerd. Maar die modernisering heeft niet geleid tot meer individualisering en secularisering. Het tegenovergestelde lijkt het geval. Elke nieuwe hervorming wordt met argusogen bekeken.

Dat wil niet zeggen dat er geen vrijdenkers en liberalen zijn. Ze missen alleen het zelfvertrouwen om hun zaak breed aanhangig te maken. Ze weten dat de gewone man hun vooruitstrevende idealen niet deelt. Ze kijken wel uit een gemakkelijk doelwit voor fundamentalisten en haatimams te worden. Op vrijdagavond drink ik wat met een groep jonge dwarsdenkers. Het gaat ook over de taalhervorming. Aziz (die een hotel runt) is sceptisch. “Wat wij willen, wil de meerderheid niet. De mensen daar buiten vinden ons radicaal. En knettergek. Voor hen zijn we een marginaal verschijnsel.”

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met 'Bruiloft aan Zee', in 2003 won hij de Libris Literatuurprijs voor zijn roman 'De langverwachte'. Zijn eerdere columns leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden