null Beeld

ColumnSylvain Ephimenco

In het buitenland kijken ze nu perplex naar ons lieflijke tulpen- en molenland

Vanzelfsprekend was ik verrast en vereerd toen ik begin dit jaar constateerde dat het mijn eigen woorden waren waarmee Pieter Omtzigt zijn boek en bestseller Een nieuw sociaal contract opende. De auteur begon sec zijn inleiding met een citaat uit een column van mijn hand uit mei 1998 in De Groene Amsterdammer. De titel luidde ‘Nederland is af’ en het citaat dat Omtzigt overnam blijkt de inleiding te zijn van het stukje: ‘En opeens komt het besef, de deprimerende gedachte, dat Nederland werkelijk af is. Zoals een huis af kan zijn. Een huis dat tot de laatste druppel verf, de laatste deurknop, de ultieme plant op de vensterbank af is.’

Hierop volgt het antwoord van Pieter Omtzigt: ‘Heel lang geloofden we inderdaad dat Nederland af was’, en de auteur somt vervolgens een aantal actuele problemen op, van stikstofcrisis tot natuurlijk het toeslagenschandaal dat hij mede onthulde, om te concluderen dat ‘wie Ephimenco nu leest, weet dat de samenleving niet langer af is’.

Aanklacht tegen de saaie paarse jaren

Wat je misschien een geval van misinterpretatie kunt noemen. Dit stukje was juist een aanklacht tegen de saaie paarse jaren van het Kok-­kabinet waarin PvdA, VVD en D66 de pretentie hadden iedere van het dak vallende mus met een oplossingsgerichte commissie op te vangen. Wel is het zo, mea culpa, dat de ironische stijl en een aantal surrealistische scènes in de tekst niet voor iedereen te doorgronden waren.

Zelf las ik deze terug als een waarschuwing tegen het maakbaarheidsgeloof dat toen heerste en dat van de samenleving een bloedeloos geheel maakte waar dissidenten­geluiden verdwenen waren. Over deze periode zei planoloog Han Lörzing (74) onlangs in de Volkskrant: ‘Nederland is af, dat werd gezegd, letterlijk, tot de minister aan toe. Het gekke is: er kwam nauwelijks weerwoord op.’

Het geloof in de maakbare samenleving was in die tijd in een orthodoxe doctrine gemuteerd die inderdaad geen weerwoord verdroeg. Het is zeker zo dat in vergelijking met andere landen Nederland geordend en goed georganiseerd oogt: zonder neiging tot maakbaarheid valt geen vooruitgang te boeken. Maar er hoeft niet veel te gebeuren en zie hoe soms na één omvallend paneel het hele bouwwerk dreigt te kantelen.

‘Mocromaffia’ wereldwijd ingeburgerd

In het buitenland kijken ze nu perplex naar het lieflijke tulpen- en molenland, waar een van de bekendste journalisten op klaarlichte dag door ‘narcotraficantes’ wordt omgelegd. De naam ‘mocromaffia’ is nu internationaal ingeburgerd. En zelfs met een gouvernementele QR-code netjes op je smartphone geïnstalleerd is er geen garantie dat je niet door een virus wordt gevloerd waar geen Deltawerk tegenop kan.

Nee, als Omtzigt een nieuwe editie van zijn voor de rest lezenwaardige boek voorbereidt, adviseer ik hem mijn citaat te vervangen door eentje van schrijver Ilja Leonard Pfeijffer, uit 2017: ‘Nederland kent geen problemen. Het hele land is tot in het kleinste detail uitgestippeld, bedacht en geregeld. Nederland is af. Nederlanders geloven dat Nederland reusachtige problemen kent. Dat is dus niet zo. Ze zijn verwend.’

Drie keer per week werpt columnist Sylvain Ephimenco zijn blik op de actualiteit. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden