ColumnAbdelkader Benali

In de literatuur kun je geen kleur afdwingen

Ik heb me de afgelopen dagen uitstekend vermaakt met een roman van de meest gehate vrouw in de literaire wereld. De roman ‘De weg van de meeste weerstand’ werd op 13 juni al uitstekend gerecenseerd door Yolanda Entius. We volgen de oplopende spanning tussen een hoogopgeleid stel rond de pensioengerechtigde leeftijd waarvan de echtgenoot op een dag besluit om een marathon te gaan lopen – het hardlopen wordt een steen des aanstoots.

Zijn vrouw, Serenata, een verrukkelijk vilein personage dat geen blad voor de mond neemt, was zelf ooit een begenadigd hardloper en kijkt met lede ogen toe hoe haar man opgaat in zijn sportverslaving. Haar man is na een vervelend conflict met zijn kersverse baas van Amerikaans-Afrikaanse afkomst, een carrièretijger met een grote bek die dankzij positieve discriminatie haar positie heeft verkregen, zijn baan kwijtgeraakt. Fanatiek sporten wordt een nieuwe weg richting zelfrespect.

Lionel Shriver kwam een aantal jaren geleden in het nieuws toen ze op een literatuurfestival in Australië een vlammend betoog hield waarin ze, pesterig getooid met een Mexicaanse sombrero, de opvatting verdedigde dat een schrijver geen verantwoording hoeft af te leggen over de personages die hij kiest. Volgens haar heeft een witte schrijver het volste recht om zwarte personages op te voeren en vice versa. Culturele gevoeligheden moeten in de literatuur worden uitgevochten, niet vermeden. Ze was tegen identiteitspolitiek die alles terugbrengt tot huidskleur of etnische komaf, waardoor wie de tekst geschreven heeft belangrijker is dan wat de tekst te vertellen heeft.

Stereotypen lagen op de loer

Ik was het toen hartgrondig met haar oneens, want mij viel op dat als witte Nederlanders over minderheden schreven raciale stereotypen op de loer lagen. Wanneer een witte auteur een boek uitbracht, golden er andere criteria dan voor auteurs met een niet-Westerse achtergrond. Hoe vaak heb ik niet gehoord dat mijn stijl geïnspireerd was door mijn Arabische achtergrond, terwijl ik van Berberse komaf ben en meer van Hermans had gelezen dan van Sjahrazade.

Mijn antipathie jegens de lezing van Shriver was een aanklacht tegen de hypocrisie.

Ondertussen heb ik mijn mening bijgesteld. De medestanders die ik toen had zijn verdergegaan met op hoge toon eisen te stellen aan hoe literatuur geschreven moet worden. De roep om gekleurde schrijvers heeft nog geen nieuwe V.S. Naipaul of Toni Morrison voortgebracht. Goedbedoelde pogingen die ik las leverden vooral middelmatig proza op. Wie de verbeelding dicteert, zaait gewauwel.

In deze roman luidt een zwart personage de ondergang in van de echtgenoot van Serenata. Het vrouwelijke personage is arrogant, incapabel en malicieus. Shriver houdt niet van grijs. Shriver gaat vol op het orgel. Maar deze roman gaat niet over ras of huidskleur, maar over wat er gebeurt als we de macht niet geven aan mensen die het verdienen, maar aan mensen die in het ideologische plaatje passen. Het is indirect een waarschuwing tegen het populisme dat schreeuwt om representatie van het volk en in zijn zucht naar authenticiteit alles wat van waarde is onder de voet loopt.

Ik denk dat Lionel Shriver ons waarschuwt voor een wereld waarin we omwille van politiek opportunisme uiteindelijk wegglijden in peilloze middelmatigheid. De echtgenoot van Serenata probeert door het lopen van marathons weer iets van eigenwaarde te vinden. Shriver provoceert, maar is er wel een om in gaten te houden. En wat kan ze schrijven!

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met ‘Bruiloft aan zee’, in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn roman ‘De langverwachte’. Om de week schrijft hij voor Trouw een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden