Column

In de Bijbel zoeken naar houdbaar levensadvies, is als voetbalregels zoeken in een kookboek

Beeld Trouw

Er is geloof ik niets zo verwarrend als onze omgang met het geschreven woord. Teksten leiden nogal eens tot activiteiten en soms is dat ook de bedoeling. 

Zo leidt de aanwijzing in de gebruikershandleiding van mijn koffiezetapparaat tot een periodieke reiniging die ik gaarne verricht. Geschreven uitnodigingen voor recepties, begrafenissen, huwelijken, openingen etc. doen de adressanten veelal tijdig voorzieningen treffen om op het aangegeven moment ter plekke te zijn voor een gelukwens, een huilbui of een borrel. 

Het verband tussen tekst en handeling wordt al wat warriger als we oversteken naar kookboeken waar de tekst, in mijn geval althans, vaak tot ellende leidt. Dat komt omdat ik ingrediënten als kamperfoelieolie, saffraantinctuur, Thaise oesterkaviaar of ‘een snippertje Laotiaanse liaan’, steevast oversla, want ik heb het niet in huis en ben te belazerd om het te gaan halen.

Mijn favoriete teksten vind ik in geschriften die nergens toe aansporen maar die ik lees om het plezier dat de tekst zelf biedt: filosofie, romans, biografieën en natuurlijk gedichten. Dergelijke teksten tref je niet veel aan in een krant. Verslaggevers, columnisten, commentatoren, briefschrijvers, adverteerders, ze willen allemaal hun feiten kwijt of uw mening over feiten veranderen.

Autonomie

Zo wilde Theo Boer in Trouw van 31 december onze mening over het zelfgekozen levenseinde veranderen. Hij zei onder meer dat een te grote maatschappelijke nadruk op autonomie ertoe kan leiden dat je daardoor autonomie om zeep helpt. Steeds maar roepen tegen zwakke ouderen: ‘Jij moet zelf goed nadenken of jij wel verder wilt leven en de dood niet beter is voor jou!’ zal hun autonomie niet stutten, maar ze eerder in een hoek drijven. Hij vergeleek deze methode om autonomie stuk te maken met een stem op Hitler in 1933. Daar werd immers op democratische wijze een eind gemaakt aan de democratie.

Vervolgens gebeurde er iets dat kenmerkend is voor geschreven tekst en dat minder makkelijk gebeurt in een gesprek. Agnes Wolbers, directeur van de NVVE schreef op 4 januari: ‘Boer zet zelfs de keuze voor een vrijwillig levenseinde op een lijn met de beslissing om in 1933 in het stemhokje op Hitler te stemmen’. Maar dat zei Boer niet. En hier zie je het fatale verschil tussen een tennismatch en een geschreven uitwisseling: je kunt niet meteen terugslaan.

Houdbaar levensadvies

Dit is allemaal wel verwarrend, maar nog niet onbegrijpelijk. Dat wordt het pas als we naar onze omgang kijken met teksten die we godsdienstig noemen. Hoewel niet meer te achterhalen valt wat de motieven waren van de schrijvers, zijn mensen daar in latere eeuwen erg duidelijk over: deze teksten werden te boek gesteld om als leidraad te dienen voor de invulling van ons leven. Dat is nogal onbegrijpelijk om twee redenen. Op de eerste plaats lezen die teksten helemaal niet als zodanig. Wie in de Bijbel bladert op zoek naar houdbaar levensadvies heeft net zoveel kans op een zinnig resultaat als iemand die in een kookboek naar voetbalregels zoekt. En hieruit volgt onvermijdelijk dat iedereen die de Bijbel leest met een ander advies komt aanzetten.

Dat Bijbellezers elkaar onderling reeds vele eeuwen verguizen is een onaangenaam overtuigende onderbouwing van mijn stelling. Nou dachten we ooit dat de aarde plat was, ziekte een straf en epilepsie bezetenheid. Dat ligt allemaal achter ons. Maar Bijbellezen op zoek naar levensadvies komt nog steeds voor op aanzienlijke schaal. En het verbazende is dat het serieus wordt genomen. Zo ontstond er een enorm gedoe over een verklaring, na of door Bijbellezing opgesteld in Nashville, waarin homoseksualiteit en transgenderisme worden veroordeeld.

Gods huis

Het grappigste weerwoord kwam van dominee Smouter die twittert dat homo, trans en hetero allemaal welkom zijn in Gods huis. En waar baseert hij dat op? Niet op de Bijbel hopen we maar, want op grond van dat geschrift werden we er net uitgegooid. 

Het lijkt mij het verstandigst om de Bijbel erbuiten te laten als we praten over de verschillende vormen waarin mensen zich met elkaar verstrengelen. Ook de rubricering ‘Gods huis’ is in deze context storend en opdringerig. De meeste mensen bevinden zich immers in geen enkele positie ten opzichte van ‘Gods huis’, niet erin en niet eruit.

Bert Keizer is filosoof en arts bij de Levenseindekliniek. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden