OpiniePKN

In dat glanzende gebouw is de kerk een instituut met weinig beweging

De missers rond de schuldbelijdenis van de PKN maken duidelijk dat de structuur van de kerk niet is aangepast aan de onvermijdelijke ontwikkeling die de kerk heeft doorgemaakt, meent Marnix van der Sijs, protestants predikant. 

De schuldbelijdenis die scriba René de Reuver bij de herdenking van de Kristallnacht op 8 november aflegde namens de generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland heeft pijn veroorzaakt bij kinderen van verzetsmensen en bracht betrekkelijk weinig dankbaarheid aan Joodse zijde.

De Reuver pareerde de kritiek op zijn optreden door te zeggen dat hij als vertegenwoordiger van het instituut sprak. Dat was onthullend en onthutsend. Want de kerk zou geen instituut moeten zijn. De kerk begon als een beweging van volgelingen van Jezus Christus, in afwachting van de definitieve doorbraak van het Koninkrijk van God. Die definitieve doorbraak van het Rijk bleef uit.

En hoe gaat dat met bewegingen? De vaart gaat er uit. Ze maken ruzie. Ze splitsen zich af. Ze zamelen geld in voor gebouwen en voor het salaris van vrijgestelde functionarissen. Dat is onvermijdelijk.

Schapen in de steek gelaten

Maar de functionarissen die nu de kerk besturen, lijken steeds minder op voorgangers in een stoet. Met de beste bedoelingen ging het pastoraal mis met die schuldbelijdenis. De herders vergaten om een deel van de schapen mee te nemen. Die voelen zich in de steek gelaten.

De institutionalisering van de kerk is al lang gaande. De drie kerken die destijds fuseerden lieten verschillende kantoren achter, waaronder een simpele kantoorflat. Om samen te wonen, werd er een duur gebouw in Utrecht gekocht en verbouwd. Dat dienstencentrum is breed, glanzend en te groot. De koningin werd voor de opening gevraagd, want we mochten er wezen! En we gingen ook niet meer ‘Samen-op-weg’ (daar zat tenminste nog enige dynamiek in). We waren aangekomen. Op dit moment wordt het grootste deel van het gebouw aan anderen verhuurd.

Een instituut trekt lijnen en verlegt die soms. Maar de regels van de kerk bieden te weinig hulp voor de vergrijzende en door secularisatie krimpende plaatselijke kerken. Het werken in ambten (ouderlingen, diakenen, predikanten) is in een groot deel van de kerk een verlammend frame geworden.

Als deze ontwikkeling doorgaat en de scriba een soort CEO wordt, zorg dan tenminste voor een raad van commissarissen die kritisch toekijkt. En vergeet niet bij de aandeelhouders te peilen hoe die over de dingen denken, anders lopen ze weg.

De kerk als beweging

De kerk als beweging kan met een kleinere afdeling communicatie toe dan een instituut. Ik kan geen publicatie van de Protestantse Kerk ter hand nemen of de scriba met zijn veelkleurige stola kijkt mij (vriendelijk) aan. Dat is vast niet zijn keus. Maar ‘communicatie’ heeft het laatste woord.

Met die schuldbelijdenis is een cadeau gegeven waarvan veel ontvangers zeggen: ‘dat had je nou niet hoeven doen’. En aan de gevers is niet gevraagd of ze dit een passend geschenk vonden. Over de verklaring is geen besluitvorming door de synode geweest en transparantie over het proces ontbreekt.

“Je kunt geen schuld hebben aan daden die je zelf niet beging, maar de gevolgen gaan ons allemaal aan, daar zijn we aansprakelijk voor. De jongere generaties zijn niet verantwoordelijk voor wat er destijds is gebeurd, maar ze zijn wel verantwoordelijk voor wat er in de geschiedenis mee wordt gedaan.” Het zijn wijze woorden van de Duitse oud-president Richard von Weizsäcker die hij uitsprak op 8 mei 1985.

Erkenning van wat er goed ging en erkenning van wat er fout ging, dat zou passend geweest zijn. En bezinning op het begrip ‘schuld’ is nodig. Want is schuld overdraagbaar?

De kerk is geen doel, maar een middel. Een middel om geloof te delen, de hoop te voeden en de humaniteit te bewaren. Met dat besef kan er weer beweging komen. Er is urgentie, want de klap van corona gaan we voelen.

Lees ook:

PKN-voorman René de Reuver: ‘We hadden mensen uit het verzet moeten betrekken

‘We hadden ze mee moeten laten denken’, zegt scriba René de Reuver over de verzetsmensen en hun nabestaanden die zich gekrenkt voelden door de schuldbelijdenis van de PKN over het tekortschieten in de oorlog. 

De schuldbelijdenis van de PKN richting de Joodse gemeenschap is nietszeggend zonder steun van de achterban

PKN-voorman De Reuver vindt luisteren naar de gewone kerkleden kennelijk niet de moeite waard, concludeert Jan van Bruggen, zelf ook kerklid. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden