null Beeld

ColumnJamal Ouariachi

Ik weet niet eens of we de waarheid nog wel aankunnen

Jamal Ouariachi

De populist en de complotdenker vallen niet samen. Dat stelde filosoof Cees Zweistra onlangs in deze krant, in een interview over zijn boek Waarheidszoekers. ‘De populist is geëngageerd’, zegt Zweistra, ‘die wil een verloren wereld herstellen, en voelt zich ontheemd in een wereld waarmee hij het contact is kwijtgeraakt. Dat is een kritische stem die de moeite waard is.’

Die analyse verbaasde me. Juist in populistische kringen, en dan met name die met een rechts-nationalistisch tot extreemrechts smaakje, is het complot nooit ver weg. In Nederland heeft het Forum voor Democratie volop ingezet op het bagatelliseren van het coronavirus en op het verzet tegen coronamaatregelen. Daarin is de partij niet uniek: in Duitsland onderhoudt de rechts-nationalistische AfD warme banden met de zogeheten Querdenker (vrij vertaald: ‘wappies’), en in de VS ging het presidentschap van Donald Trump hand in hand met complotdenkerij en corona-miskenning.

De covid-pandemie mag die relatie versterkt hebben, ze is er niet het begin van. Ontkenning van de werkelijkheid is een essentieel bestanddeel van rechts-populistisch denken: je ziet het al jaren bij het onderwerp klimaatverandering. In weerwil van overstelpende hoeveelheden wetenschappelijk materiaal én berichten over wereldwijde klimaatrampen heeft nationalistisch-rechts er een handje van de klimaatrealiteit te ontkennen of te bagatelliseren.

Trump trok de sluier van schaamte weg van de politieke leugen

In de vier jaar van Trumps presidentschap waren zijn tegenstanders permanent en massaal geschokt over zijn niet-aflatende stroom leugens. Maar in feite deed Trump niets nieuws, behalve dat hij de sluier van schaamte wegtrok van de politieke leugen. Het was bijna of hij een parodie opvoerde op het beleid van zijn voorgangers. Wollt ihr die totale Lüge?

Nederlandse politici liegen minder opzichtig dan Trump, maar ze liegen alsnog. De leugen lijkt een makkelijke oplossing die in sommige gevallen de schade beperkt, vooral de schade aan het eigen imago. Maar wat doet het met een land als er gelogen wordt over de voortgang van de formatie, over de evacuatie uit Afghanistan, over de corona-aanpak, over de toeslagenaffaire?

Wie kan nog verbaasd zijn over protesterende corona-ontkenners, over de aanhang van De Doodenge Dansleraar – als de waarheid toch al een parodie is geworden?

Ik weet niet eens of we de waarheid nog wel aankunnen.

Stel je voor dat Mark Rutte over de trage aanpak van de toeslagenaffaire zou zeggen: ‘De belangen van enkele tienduizenden gedupeerden staan in geen verhouding tot de belangen van een bevolking bestaande uit 17 miljoen mensen.’ Als dit is hoe de demissionaire premier denkt, dan is dat een walgelijke waarheid, maar ik zou hem voor het eerst in elf jaar geloven. Eerlijkheid schept voor elke kiezer duidelijkheid over het soort land waarin wij leven en het soort politicus dat hier de macht heeft.

Jamal Ouariachi is schrijver. Behalve­­ romans en verhalen schrijft hij onder meer recensies en columns. Lees hier eerdere columns van Ouariachi terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden