Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ik kijk uit naar de meest gebruikte term van 2019: koopkrachtneutraal milieubeleid

Opinie

Irene van Staveren

Irene van Staveren © Maartje Geels
COLUMN

De politiek weet niet goed hoe ze om moet gaan met de groeiende weerstand tegen klimaatbeleid. De strategie lijkt vooral te zijn om het nog een keertje goed uit te leggen. Maar dan neem je de bezorgde burger niet serieus. Dat voelt die burger feilloos aan. 

Burgers hebben terechte zorgen: wie gaat die warmtepomp betalen? Waarom gaat de gasrekening nu al omhoog, terwijl het nog drie jaar duurt voor gemeenten duidelijk maken wat het alternatief voor gas wordt per wijk? Waarom moeten we vanaf volgende maand meer btw betalen zonder dat duidelijk is of dat goed is voor het klimaat? En die zeven euro vliegtaks is een lachertje: de armen vliegen niet omdat ze het voor die heffing ook al niet konden betalen, en de rijken betalen het zonder mokken want vliegen blijft nog steeds goedkoper dan de trein. Er zal geen airmile minder om gevlogen worden.

Lees verder na de advertentie
De Britse econoom Tony Atkinson reikt een oplossing aan: de Atkinsonregel

Het is niet dat burgers niks aan het milieu willen doen. Het probleem is dat de kosten vooral bij de burger neergelegd worden en dat zij zien dat de opbrengsten van de heffingen niet terechtkomen bij concrete klimaatmaatregelen. De kolencentrales draaien op volle toeren. Shell komt onder de winstbelasting uit. Elektrische auto’s zijn duur. Biologische producten zijn gemiddeld genomen nog steeds duurder dan industriële producten. Plastic is spotgoedkoop en flesjesfabrikanten houden een statiegeldsysteem tegen.

Netto-effect nul

Gelukkig is er een econoom die een oplossing aanreikt: de Atkinsonregel. De Britse econoom Tony Atkinson heeft in zijn laatste boek over ongelijkheid allerlei voorbeelden gegeven van belastingneutrale heffingen om ongelijkheid tegen te gaan. Je verhoogt de belasting op X (waar vooral rijken gebruik van maken) en verlaagt die op Y of geeft een subsidie op Y ten behoeve van de armen. 

Het netto-effect voor de schatkist is nul. Maar er kan wel degelijk een gewenst gedragseffect zijn: bedrijven en consumenten gaan minder X doen (minder CO2 uitstoten) en Y neemt toe (gebruik van groene energie). De Canadese provincie British Columbia heeft de Atkinsonregel goed begrepen. Daar hebben ze sinds 2012 een CO2-taks voor bedrijven waarvan de opbrengst 100 procent wordt terugbetaald aan de burger. Waarom? Omdat veel bedrijven die heffing doorberekenen aan de consument.

Dat geldt bijvoorbeeld voor de gasrekening en de benzine. Het kost de schatkist van British Columbia dus niks, terwijl het gebruik van fossiele brandstoffen in vier jaar tijd is gedaald met 17 procent. In de rest van ­Canada is het juist met 1 procent toegenomen. Fiscaal-neutrale en koopkrachtneutrale milieuwinst dus. Een ruime meerderheid van de bevolking van de Canadese provincie staat achter dit beleid – dus ook geen gele ­hesjes op straat. De economie groeide ook nog eens met 4 procent, harder dan elders in Canada. Dat bewijst dat een eenzijdige CO2-heffing er niet toe leidt dat bedrijven vertrekken, terwijl binnen hetzelfde land verhuizen naar een andere provincie relatief makkelijk is. Ook dit is een les voor ons kabinet, dat telkens weer gelooft in dreigementen van machtige bedrijven.

Er is nóg een optie voor klimaatmaatregelen zonder koopkrachtverlies: sterk vervuilende producten simpelweg verbieden. Dat is in de jaren zeventig gedaan met lood in benzine en cfk’s in spuitbussen. Daarmee is de zure regen teruggedraaid en het gat in de ozonlaag weer kleiner geworden. Zonder koopkrachtverlies voor de burger, want de industrie ging toen opeens wel innoveren. Dat bracht loodvrije benzine en cfk-loze wc-verfrissers, zonder noemenswaardige prijsverhogingen.

Ik kijk uit naar de meest gebruikte term van 2019: koopkrachtneutraal milieubeleid.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie.

Lees ook:

‘We doen lang niet genoeg tegen klimaatverandering, maar er zijn nog zat knoppen om aan te draaien’

Met de beloftes die ieder land nu gedaan heeft, stevent de wereld af op een opwarming van drie graden. Kunnen staten die ambities komende maand op een conferentie in Katowice nog aanscherpen? Klimaatexpert Detlef van Vuuren is voorzichtig optimistisch.

Deel dit artikel

De Britse econoom Tony Atkinson reikt een oplossing aan: de Atkinsonregel