ColumnIrene van Staveren

Ik heb nog sympathie voor de boeren. Nog wel

De boeren zijn verdeeld. Enerzijds is er de ­traditionele boerenlobby, zoals LTO, met een degelijke onderzoeksafdeling met landbouweconomen. Anderzijds zijn er uiteenlopende nieuwe groepen die met acties veel aandacht opeisen. Hoe harder ze schreeuwen, des te meer de burger beseft dat er wel heel veel belastinggeld naar deze sector gaat, direct en via Brussel – zo’n 1 miljard euro per jaar.

De argumenten van de actiegroepen rammelen aan alle kanten. Het lijkt of een deel van de boerenbeweging meedeint op de golven van het populisme, waar onderzoek en statistiek ook maar een mening zijn. Dat brengt ons geen stap verder in de oplossing van de milieuproblemen gerelateerd aan veeteelt en pluimveehouderij. En dat zijn er nogal wat: de stikstofneerslag op kwetsbare natuur, het mestoverschot, de import van veevoer uit landen waar productie van dat voer samenhangt met ontbossing, methaanproductie door koeien, stankoverlast rondom varkensschuren en hoge fijnstofconcentraties rondom pluimveebedrijven.

Hoe het cijfer tot stand kwam, blijft een raadsel

Afgelopen week zagen we twee voorbeelden van rammelende acties . Eerst was er de niet openbaar gemaakte rekensom van het Mesdag Zuivelfonds. Daarin werd de door het RIVM berekende stikstofneerslag op kwetsbare natuur bijna gehalveerd. Hoe dit cijfer tot stand kwam, blijft nog een raadsel. Ik stel voor dat beide rekenaars hun sommen openbaar maken, zodat onafhankelijke wetenschappers aan boer en burger kunnen uitleggen welk cijfer het meest realistisch is. Al vraag ik me af of de actiegroep daar wel in geïnteresseerd is – verdeeldheid zaaien lijkt een belangrijker doel te zijn geweest dan waarheidsvinding.

Een ander voorbeeld was het begin van een stickeractie in supermarkten, georganiseerd door Agractie. Op het eerste gezicht een heel sympathiek idee. Er zijn drie soorten stickers. Een groene om op producten te plakken die boervriendelijk zijn. Maar er is geen echt groene sticker voor producten uit kringlooplandbouw. En er zijn twee typen rode stickers. De ene voor producten met een te lage prijs en de andere voor producten die niet duurzaam zijn omdat ze vanuit het buitenland worden ingevoerd terwijl er Nederlandse alternatieven voor zijn (bijvoorbeeld appels uit Zuid-Amerika).

De rode sticker voor te lage prijzen is natuurlijk geheel terecht. Al jarenlang is de melk veel te goedkoop en gaan aardappels en uien voor een habbekrats langs de kassa. Maar dat komt niet door te weinig steun voor de boeren. Integendeel – het komt door te veel belastinggeld voor de Europese landbouwsector, waardoor er al jarenlang overproductie heerst. En dat resulteert in lage prijzen. Natuurlijk spelen de supermarkten ook een rol, want door hun marktmacht dwingen ze lage prijzen af. Gevolg: de Nederlandse boer verdient aan volumes en niet aan marges per eenheid product. En daar ligt het probleem.

De burger beseft dat er heel wat minder belastinggeld naar de sector kan

Tot slot de andere rode sticker: die is ronduit hypocriet. Als het de bedoeling is dat de consument alleen eigen waar koopt, hoe denken de boeren dan hun exporten nog te kunnen afzetten? Waarom nog zuivel exporteren naar Afrika terwijl daar overal koeien rondlopen? En waarom nog varkens naar Italië exporteren als daar ook varkensboeren zijn?

Ik heb nog steeds sympathie voor de landbouwsector, maar als daar geen constructieve oplossingen uit komen, blijft er niet veel van over. En ik zal niet de enige zijn. Dan gaat de burger zelf aan het rekenen en beseft dat er heel wat minder belastinggeld naar de sector kan gaan, ten gunste van andere sectoren met problemen, zoals de zorg en het onderwijs.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Lees ook:

Rijksrekenmeesters krijgen concurrentie van de lobbyist

Haagse politici nemen alternatieve berekeningen zeer serieus. Wat betekent dit voor het RIVM?

De stikstofsommen van boeren roepen vooral vragen op. ‘Elke onderbouwing mist’

Het Mesdag Zuivelfonds presenteerde vandaag eigen, alternatieve stikstofcijfers als antwoord op die van het RIVM. Er klonk stevige kritiek: ‘Elke onderbouwing mist.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden