Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ik geloof dat ik zowel wit als blank toch een beetje als belediging voel

Opinie

Nelleke Noordervliet

© Nelleke Noordervliet
Column

Taal is een uniek kameleontisch systeem. Taal verandert omdat de samenleving verandert, omdat individuen veranderen, omdat de geschiedenis onze taal beïnvloedt. 

Wie zich daarvan bewust is, gebruikt taal niet alleen om de eigen visie op de werkelijkheid vorm te geven, maar ook als middel om de omgang met anderen geolied te laten verlopen.

Lees verder na de advertentie

Heel lang hebben we onder onze brieven 'met de meeste hoogachting' gezet, of het schrijven aangeheven met 'Weledelzeergeleerde Heer', terwijl we in ons hart niet de minste hoogachting voelden en zijn geleerdheid ons geen bal interesseerde. Beleefdheidsfrasen spaarden de gevoelens van anderen. Ze coiffeerden hun eigendunk, hielden rekening met hun positie door een zekere mate van nederigheid te betrachten. De ander werd op een voetstuk geplaatst. Hij voelde zich gezien en erkend. In zijn macht, zijn ego, zijn waarde.

Aan dat gebruik is langzamerhand een einde gekomen. Iedereen is nu 'beste' (wat ook een holle frase is, want er kan er maar een de beste zijn, nietwaar?) en iedereen krijgt vriendelijke of hartelijke groeten. Dat egalitaire heeft iets sympathieks. Er wordt geen onderscheid gemaakt. Geen discriminatie.

Sinds kort zijn we tot het besef gekomen dat de taal op slinkse wijze ongelijkheid in stand heeft gehouden. De westerse talen behielden in hun uitingen aspecten van het verleden, die als beledigend en kleinerend kunnen worden ervaren. De taal sanctioneert oude, pijnlijke machtsverhoudingen nog altijd in het woordgebruik. Dat is fout. In openbaar taalgebruik is voorzichtigheid geboden.

Het Nationaal Museum van Wereldculturen heeft nu een taalgids samengesteld: 'Words Matter'. Daarin worden voorstellen gedaan om eurocentrische en koloniale woorden te vervangen door neutralere. We weten dat het woord 'neger' niet meer kan, en dat het woord 'slaaf' als pijnlijk wordt ervaren. Zelfs het woord 'wij' kan gevoeld worden als een middel om iemand uit te sluiten, evenals 'samenleven'.

En als 'zij' 'blanke' gebruiken, hoe erg vind ik dat?

Gevoelig terrein

Het woord 'ontdekken' in de zinsnede 'Columbus ontdekt Amerika' wekt de indruk dat de volkeren die daar woonden pas bestonden toen Columbus hen opeens in het licht van de existentie plaatste, alsof hij ze zelf had gemaakt. Het is een gevoelig terrein. Overal liggen idiomatische voetangels en klemmen. Dat is een gevolg van een groeiend identiteitsbewustzijn, gevoed door achterstelling en emancipatiedrang. Identiteit stelt de groep boven het individu. Het individu is eerst trouw aan de groep en de geschiedenis ervan en dan pas aan zichzelf. Dat geeft bescherming, dat geeft macht. Dat geeft steun. Iedereen zoekt de groep soms. Vaak is het volkomen onschuldig.

Onderscheid maken is wezenlijk in het leven. Onderscheid tussen goed en kwaad, heden en verleden, zwak en sterk. Dat is ook niet het probleem bij identiteitspolitiek. Het probleem is de onuitgesproken gedachte dat er een vijand is en dat het 'wij' per definitie gelijk heeft.

Ook de groep die zich tot 'wij' verenigt in de taalvernieuwing denkt dat. Hun 'wij' staat tegenover het door hen geconstrueerde 'zij', waarin 'wij' ons dienen te herkennen. Vooral 'onze' eurocentrische, koloniale kwade trouw is een aspect van 'ons' denken.

Ik ben voorstander van taalgebruik waarin we rekening houden met elkaars gevoeligheden. Maar een gevoel staat niet altijd gelijk aan een feit. Als ik het woord 'slaaf' gebruik ben ik mij volledig bewust van de geschiedenis en de verschrikkingen van de slavernij, 'onze' rol erin, en van de emoties die dat losmaakt bij het nageslacht. Maar ik wil met liefde voortaan 'tot slaaf gemaakte' zeggen. Dat is duidelijk. Om daarentegen bij het woord 'wij' telkens te moeten denken of ik dat in de context wel zo kan zeggen tenzij in het kader van zelfbeschuldiging, gaat me te ver.

In de omgang hypocrisie bevorderen: ik ben helemaal voor. Beleefdheid is een deugd. Maar ik zit nog even te piekeren of ik zelf dan als 'witte' of als 'blanke' vrouw wil worden aangeduid. Is wit neutraal genoeg?

En als 'zij' 'blanke' gebruiken, hoe erg vind ik dat? Ik geloof dat ik zowel wit als blank toch een beetje als belediging voel, om van 'vrouw' nog maar te zwijgen.

Nelleke Noordervliet, schrijfster van veelgelezen romans, geeft tweewekelijks haar visie op de actualiteit. Lees hier eerdere artikelen. 

Deel dit artikel

En als 'zij' 'blanke' gebruiken, hoe erg vind ik dat?