Opinie Onderwijs

‘Ik blijf liever in de klas, mevrouw’

Leerlingen weten vaak zelf al wat voor hen goed werkt, merkt docente Lenneke van der Burg.

Niet zo lang geleden werd ik verrast. De rector kondigde mijn 25-jarig jubileum in het onderwijs aan. Veel geleerd, veel gelachen in die tijd, dacht ik. Maar lesgeven aan pubers: het is ook een activiteit waarvoor je alle energie nodig hebt, waarbij je geen moment kunt verslappen. Lesgeven is werk dat een intelligentie vraagt die niet altijd meteen gezien en financieel gewaardeerd wordt.

Datzelfde geldt voor de zorg, zoals filosoof en Trouw-redacteur Leonie Breebaart dat mooi beschrijft (Letter & Geest, 30 november). “Hoe knap is het niet”, zegt zij, “om een oude dame aan tafel te houden die aankondigt dat ze ‘nu naar huis gaat’”.

De kunst van het interpreteren

Zij gebruikt daarvoor de academische term ‘hermeneutiek’, de kunst van het interpreteren. Aan ons in het onderwijs de schone taak het gedrag van pubers te duiden. Wat heeft hij nodig? Wat bedoelt de leerling als hij zegt ‘het helemaal niet meer te snappen’. (In zijn eigen woorden: “Ik viet het niet, mevrouw.” Dat viet bleek de verleden tijd te zijn van het Brabantse vatten.)

Ik geef een voorbeeld uit de praktijk. Differentiatie is het nieuwe toverwoord in het onderwijs. Leerlingen niet allemaal hetzelfde laten doen, op hetzelfde moment, maar kijken hoe we voor elke leerling kunnen differentiëren, een eigen programma opstellen. Daar zit wat in. Sommige leerlingen snappen iets meteen, anderen hebben meer uitleg of oefening nodig.

Brugklassers van het Lingeborgh in Geldermalsen hebben allemaal een eigen iPad. Beeld Hollandse Hoogte / William Hoogteyling

Eigen tempo

Het werken met digitale leermiddelen helpt hierbij. Leerlingen kunnen in hun eigen tempo werken. De docent kijkt op zijn eigen laptop figuurlijk over de schouder van de leerling mee.

Als docent Latijn en Grieks heb ik al het voorrecht de slimme en gemotiveerde leerlingen van het gymnasium les te geven. Maar ook daar zijn er kinderen die sneller gaan dan de rest. Dus ik verzin iets voor mijn drie-gymklas met 32 leerlingen. Als je een acht of hoger staat, mag je meedoen aan het project De Klas Uit. Die leerlingen hoeven niet in de lessen Grieks aanwezig te zijn, maar werken zelfstandig in de mediatheek. In de tijd die zij overhouden, ontwikkelen ze zelf lesmateriaal. Daarmee gaan ze Grieks geven op hun oude basisschool.

Check

De schoolleiding is enthousiast: differentiatie: check, uitdaging voor excellente leerlingen: check. De docent is enthousiast: een aantal leerlingen minder in de drukke klas. Leerlingen bovendien die vaak vroegen: “Wat kan ik nog doen mevrouw? Ik ben klaar.” En aan de leerlingen die blijven, kan ik meer aandacht geven.

En de leerlingen? Zijn die ook enthousiast? Jazeker. Twee van hen willen meteen beginnen en nemen dezelfde dag nog contact op met hun juf van vroeger. Maar niet iedere leerling die aan het criterium voldoet, wil mee doen. Een van hen bijvoorbeeld zegt: “Ik ben wel goed in Grieks, maar lesgeven aan anderen is niets voor mij. Ik houd er niet zo van om in het middelpunt te staan”. Een ander wil ook niet, met het argument: “Het is veel te gezellig in de klas met mijn vrienden, mevrouw. Laat maar.”

Geen minpunten

Dat vond ik interessant. Hoe motto’s heel goed kunnen klinken in het onderwijs. Hoe je bij zoiets als ‘differentiatie’ eigenlijk geen minpunten kunt bedenken. Maar hoe dan blijkt dat leerlingen zichzelf beter kennen dan een onderwijskreet. Zo goed dat ze precies weten dat zo’n project bij hen niet past.

Gnooti seauton, zei het orakel van Delphi. Een aloude wijsheid die nog steeds geldt: Ken uzelf. Twee leerlingen kennen zichzelf en blijven daarom in de klas. Ondertussen zijn twee enthousiaste leerlingen met nog zes anderen vol energie en plannen bezig. Ze maken flyers, lesmateriaal, en kahoot-quizjes, met vragen via de mobiele telefoon. In januari gaan ze lesgeven.

Lees ook:

Op de tienerschool kun je nog even rijpen

Hoewel de middenschool in Nederland nooit echt van de grond kwam, loopt er nu een pilot met tienerscholen voor leerlingen van 10 tot 14 jaar. Maakt dit nieuwe concept een kans?

Onderwijsraad: Segregatie op scholen neemt toe

Leerlingen van verschillende niveaus zien elkaar minder vaak in de klas. Dat kan schisma’s in de maatschappij veroorzaken, waarschuwt de Onderwijsraad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden