OpinieLaatste wil

Iedereen heeft recht op een menselijk, waardig levenseinde, in eigen regie

null Beeld
Beeld

Als samenleving lijken we het erover eens dat een menselijk einde voor iedereen een wenselijk einde is, meent Jos van Wijk, voorzitter van de Coöperatie Laatste Wil . Maar vanwege nogal wat misvattingen pleit hij voor een heldere, open discussie.

Al op 19 oktober 1991 merkte Huib Drion, lid van de Hoge Raad, op dat “veel oude mensen er een grote rust in zouden vinden als zij over een middel konden beschikken om op aanvaardbare wijze uit het leven te stappen op het moment dat hen dat – gezien wat hen daarvan nog te verwachten staat – passend voorkomt”. Hij brak daarbij een lans voor een wat humaner variant van dakgoot, touw en trein, want “…erg aantrekkelijke middelen zijn dat niet: noch voor degeen die ze moet gebruiken noch voor hun omgeving en voor de samenleving”.

Dertig jaar later is er van die zelfbeschikking geen sprake. Niet jij maar de dokter bepaalt wat draaglijk is, en daarbij leidt twee derde van de verzoeken niet tot de gevraagde euthanasie (in de psychiatrie zelfs veel meer). Dan rest vaak slechts de keuze tussen een onmenselijke dood of een onmenselijk leven.

In de documentaire Euthanasie: The Movie van Tim Hofman legt psychiater Gerty Casteelen (Expertisecentrum Euthanasie) de vinger op deze eerste verwarring: wat nog draaglijk is, is per definitie persoonlijk. Niemand kan dat voor een ander bepalen. Toch is medische toestemming de basis van euthanasie.

Het recht op een menselijk levenseinde in eigen regie

En dat terwijl al in 1950 – 41 jaar vóór Huib Drion – het recht op zelfbeschikking over eigen leven en levenseinde werd opgenomen in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Daar de politieke discussie er niet in lijkt te slagen om dit mensenrecht vlot te trekken, stapten op 9 april jl. Coöperatie Laatste Wil en 32 mede-eisers naar de rechter. Inzet: het recht op een menselijk levenseinde in eigen regie.

Oud-geestelijk verzorger Annemieke van der Woude kan zich daarin vinden: “Want wie zou er niet naar verlangen om op een waardige manier, te midden van mensen die belangrijk voor je zijn, te kunnen sterven?”, schrijft ze (Opinie, 20 april). Toch ziet zij bezwaren, die model staan voor een tweede, vaak gehoorde misvatting.

Zo stelt zij: “De ongewisheid of je ernstig ziek zult worden en hoe je sterven zult, is immers met het mens-zijn gegeven.” Terwijl juist het bestaan van humane laatste-wilmiddelen die ongewisheid hebben vervangen door een keuze. Het is belangrijk in te zien dat een nieuwe mogelijkheid (bijvoorbeeld een laatste-wilmiddel) per definitie nieuwe keuzes genereert. De discussie dient vervolgens gevoerd te worden vanuit die keuzes. Niet vanuit de keuzeloze situatie van daarvóór.

Abortus is ook geen verplichting, maar een keuze

Een derde begripsverwarring zit in het idee dat niet elke nieuwe mogelijkheid een verbetering is. Zeker. Maar net als geldt voor abortusklinieken, de pil en prenatale screening betekent de mogelijkheid van een humaan laatste-wilmiddel niet de verplichting tot gebruik. Voor wie na verkrachting zwanger raakt is abortus geen verplichting, maar een keuze.

Dan is er de vermeende ambivalentie over zelfmoordpreventie en een menselijk levenseinde in eigen regie. Twijfelen over zelfdoding is iets geheel anders dan willen zorgen dat je eigen levenseinde – wanneer dat ook komt – in elk geval humaan zal verlopen. Wie twijfelt over zelfdoding, verdient hulp. In een beschaafd land zien wij daartoe naar elkaar om. Organisaties als 113 zijn dan ook van grote maatschappelijke waarde. Maar als we omzien naar iemand die voor zichzelf een menselijk einde wil veiligstellen, riskeren we gevangenisstraf. De zorgplicht aan de ene groep gaat niet ten koste van die aan de andere. Beide getuigen van respect voor de medemens.

Discussie graag

Momenteel meent 60 tot 80 procent van Nederland dat het menselijk levenseinde in eigen regie wenselijk is. De belevingswerelden en referentiekaders van vóór- en tegenstanders kunnen flink uiteenlopen en verwarring ligt dan snel op de loer. Waar we het als samenleving evenwel over eens lijken, is dat een menselijk einde voor iedereen een wenselijk einde is.

Met een heldere, open discussie kunnen we samen zorgen dat iedereen daar naar eigen overtuiging ook invulling aan kan geven.

Lees ook:

Het recht op voltooid leven schaadt de kwetsbare mens

Sommigen zal het misschien rust geven te weten dat het ‘voltooid leven’ beëindigd kan worden. Anderen levert het juist spanning op, zegt Annemarieke van der Woude, oud-geestelijk verzorger in een verpleeghuis.

Hij werd veroordeeld voor de dood van zijn moeder. Nu dient Albert Heringa (78) een klacht in tegen Nederland

Hij werd veroordeeld voor hulp bij zelfdoding, maar wat Albert Heringa betreft is zijn proces nog niet voorbij: hij heeft een klacht tegen Nederland ingediend bij het Europees Hof.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden