Opinie

Identiteit kan de sleutel tot een gezondere leefstijl zijn

Beeld anp

Geen pillen maar paprika! Waarschuwingen voor naderende obesitas- en diabetes-epidemieën zijn overal. Vergeten wordt dat identiteit hierin een rol speelt, betoogt huisarts Pieter Barnhoorn. 

De invloed van leefstijl op sommige ziekten is dan ook ruimschoots bewezen. Evenals de invloed van leefstijlverandering op het voorkomen en zelfs genezen van een aantal ziekten. Geweldig nieuws! Een leven zonder diabetes of obesitas zou fantastisch zijn voor patiënten die daar nu nog onder gebukt gaan. Bovendien scheelt het de maatschappij zorgkosten en kosten gerelateerd aan productieverlies.

Leefstijl als medicijn! Geen pillen maar paprika! Er is geen ontkomen aan de strijdbare leefstijlleuzen. Maar niet iedereen knapt op van het huidige leefstijl-discours. Bij veel patiënten valt een gesprek over leefstijlaanpassingen in vruchtbare bodem, maar twee groepen vallen buiten de boot. Aan de ene kant de groep die doorslaat in gezondheidsgedrag, aan de andere kant zij die een ongezonde leefstijl wel willen veranderen, maar bij wie het niet lukt.

Gezondheidselite

Deze groepen zijn grofweg gescheiden langs lijnen van de socio-economische status. De groep die doorslaat in gezondheidsgedrag bestaat voornamelijk uit mensen met een hoge socio-economische status. Deze gezondheidselite bootcampt, jogt en eet moeilijke groenten tot ze een ons weegt. Informatie over 'gezond leven' is ruimschoots aanwezig op het web, maar af en toe bevolken deze hoogopgeleide allesvrezers de wachtkamer van de huisarts. 

Iedere tijd kent zijn eigen ziekten. De ziekte van vandaag is orthorexia nervosa: een ogenschijnlijk gezond lichaam, maar met een bezorgde blik en een hoofd vol vragen over gezond leven. Omdat de meeste huisartsen onvoldoende zijn geschoold in gezonde voeding en bewegen, voelen deze mensen zich daar onbegrepen en dreigt verdere medicalisering. Want misschien heeft de internist of de sportarts wel een antwoord.

Eigen schuld, dikke buik

De groep patiënten die niet opknapt van het huidige leefstijldiscours bestaat vooral uit mensen met een lage socio-economische status. Aan inzicht en wil om de ongezonde leefstijl te veranderen ontbreekt het zelden, maar vaak lukt het desondanks toch niet. Echter, door het populaire geloof dat weten en willen ook kunnen is, krijgt deze groep steeds sneller het stempel 'eigen schuld, dikke buik'. 

Door alleen al de taal van het huidige leefstijldebat wordt deze groep nog verder de hoek ingedreven. Ziekten waarbij leefstijl een belangrijk factor speelt worden ineens 'leefstijlziekten'. Woorden zijn belangrijk: had deze groep eerst een ziekte en verdiende ze compassie en hulp, nu kosten dikkerds en rokers ineens 'onze belastingcenten'.

Door alleen te waarschuwingen voor obesitas- en diabetes-epidemieën zonder verdere hulp te bieden, bevestigen we beide groepen patiënten in hun ongezonde gedrag. Voor beide groepen geldt dat er veel meer speelt dan alleen weten en willen, bijvoorbeeld identiteit. 

Overtuigingen over jezelf (zelfidentiteit) en over het onderdeel zijn van een groep (groepsidentiteit), zijn van grote invloed op leefstijl en mogelijkheden tot leefstijlveranderingen. Mensen zijn gemotiveerd zich te gedragen op een manier die past bij henzelf en de groep waartoe ze horen. Je voelt jezelf een roker, niet-roker, sporter of niet-sporter. De psychologie achter een leefstijl is ontzettend belangrijk.

Helpen bij leefstijlverandering moet dieper gaan dan informeren over gezond gedrag. Zonder de psychologie van bijvoorbeeld identiteit worden belangrijke aangrijpingspunten voor leefstijlverandering gemist. Verandering van leefstijl voorstellen als 'gewoon doen' drijft groepen uiteen en maakt de al bestaande socio-economische gezondheidsverschillen groter.

Lees ook: Groot deel zorggeld gaat naar kleine groep Nederlanders

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden