Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hypercorrecte taal is zielloze taal

Home

Ger Groot

Ger Groot nieuwe foto © Trouw
Column

Eerst denk je nog: ben ik in een aflevering van De Speld terecht gekomen? De Londense Metro kondigde aan de oer-Britse beleefdheidsvorm ‘Ladies and Gentlemen’ te vervangen door het jolige ‘Good morning everyone’. 

Flexibel naar het tijdstip van de dag, maar standaard voor iedere geslachtelijke variant: genderneutraal, zoals dat heet. Nee, denk je dan, het zal wel een late imitatie zijn van de jongens van Monty Python, die heerlijk met dit soort absurditeiten konden stoeien. Stoeien is nu eenmaal iets wat jongens doen.

Lees verder na de advertentie

Toen kwam de Gemeente Amsterdam eroverheen. Ook daar worden de aanspreekvormen genderneutraal. Ach, denk je dan opnieuw, het is nu eenmaal Amsterdam. Daar doen ze wel meer gekke dingen. Wat ooit de Gemeente Universiteit heette is er een rijke voedingsbodem voor geworden. In haar vroegere broodheer heeft ze kennelijk een gretige afnemer gevonden. Met de toiletten ten stadhuize was ook al iets neutraals aan de hand.

Maar daarna volgde de NS. ‘Dames en Heren’ wordt ‘Beste reizigers’. Gelukkig nog niet zo jolig als bij de Britten die ook op andere vlakken (denk aan de Brexit) hun ‘stiff upper lip’ al lang zijn kwijtgeraakt. Conducteurs mogen op individuele basis nog wel zeggen wat ze willen –al liep dat de afgelopen jaren vaak al uit op gewilde vrolijkheid (‘Dames en heren, jongens en meisjes’). Maar het is een hele geruststelling dat de reiziger nu ook genderneutraal te horen krijgt dat zijn trein onbepaald vertraagd is.

Onderscheid

Van NPO Radio-1 mogen we ‘genderneutraal’ inmiddels ook echt op zijn Hollands uitspreken, met de harde ‘g’ van gristelijk. Het blijft een rare gewoonte, in een taal die van oudsher over het woord ‘geslacht’ beschikt: overgewaaid vanuit het Engels, dat dat nu eenmaal niet heeft. Daar is alles ‘sex’ – en dat leidt tot problemen wanneer je een boek over, pak weg, ‘De filosofie van het geslacht’ wilt schrijven. Zo veranderde ‘sex’ in ‘gender’ – waar vervolgens een ingewikkelde theorie bij werd bedacht.

Want echt, sekse is géén gender, het gaat niet over lijf maar over rolpatronen, zo beklemtonen de gendergangers keer op keer. Het blijft een lastige kwestie. Zelfs aan Trouw, altijd nogal gevoelig op dit punt, blijkt ze niet helemaal besteed. Het NS-bericht van die krant spreekt even onbekommerd als incorrect over ‘het sekseneutrale ‘Beste reizigers’ en legt daarmee ongewild de vinger op een gevoelig plekje.

Want als ‘dames en heren’ ergens naar verwijst, dan is het wel naar het lichamelijke onderscheid tussen mannelijk en vrouwelijk. Vroeger – en dat is nog niet zo lang geleden – ook naar sociale verschillen, want lang niet iedereen was een dame of een heer. Maar dat verschil is inmiddels uitgewist en wat overblijft is de zichtbare fysieke tweedeling waaraan ook geen enkele lhtb-er ontkomt.

Het verbodsregime roept zijn eigen rebellie op en die is niet altijd aangenaam

Zielloze taal

Wat je met dat verschil dóet is vervolgens ieders eigen aangelegenheid. Ik zou zeggen: een zaak voor achter de figuurlijke voordeur van het private leven, waar volgens menigeen ook het religieus geloof thuis hoort. Dat geldt des te meer voor de ‘gevoelens’ die door de verdedigers van de genderneutraliteit als argument worden aangevoerd. Ter wille van de beleefdheid houden we daar tot op zekere hoogte rekening mee – althans zo was het nog in de dagen van vóór de sociale media. Ik houd mij in en zeg niet alles wat ik denk, zolang jij mij niet verplicht me te onderwerpen aan jouw intieme gevoelens.

Dat sociale contract is ten offer gevallen aan een verabsolutering van het eigen innerlijk tot criterium van alles in de samenleving. ‘Aanstootnemendheid’ noemde Jamal Ouariachi dat in zijn column. Dat heeft ook zijn weerslag op de taal. De min of meer abstracte gelijkmaker die zij ooit was als openbare instantie bij uitstek, moet worden toegesneden op íeder individueel geval, of anders zozeer worden uitgebleekt dat zelfs de zichtbaarste verschillen erin verdwijnen.

Zo houd je, naar ik vrees, een zielloze taal over, die van de weeromstuit wraak gaat nemen vanuit haar eigen onderbuik. Het verbodsregime roept zijn eigen rebellie op en die is niet altijd aangenaam. In de sociale media is ze inmiddels een soort guerilla gaan voeren. ‘Correctheid’ in de bovenwereld en ‘incorrectheid’ in de reaguurders-limbo houden een wapenwedloop die danig uit de hand aan het lopen is.

Daarom houd ik het, bij het lezen over de laatste gendercapriolen, toch nog maar even op De Speld of Monty Python. Wellicht zullen de Londense Underground, de gemeente 020 en de NS op tijd hun schreden keren en – net als misschien het Verenigd Koninkrijk bij de Brexit – roepen dat het allemaal maar een grapje was. Daar lachen we dan wat schaapachtig om en handhaven in het openbare leven weer onze ‘stiff upper lip’.

Deel dit artikel

Het verbodsregime roept zijn eigen rebellie op en die is niet altijd aangenaam