null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Huiveringwekkende verhalen van ánderen, gelukkig niet van ons

Het was Manon Uphoff, schrijfster van Vallen is als vliegen, die zaterdag via Twitter wees op een radio-uitzending met een onthutsende boodschap: een ­expertgroep van justitie stimuleerde de mediastorm die Griet Op de Beeck over zich heen kreeg toen ze in 2017 vertelde over het seksuele misbruik dat haar vader met haar pleegde. De herinnering daaraan was in therapie tot leven gekomen, zei Op de Beeck in De Wereld Draait Door.

Kan helemaal niet, was de reactie van wetenschappers en ­andere leden van het commentariaat, inclusief deze en gene columnist. Hervonden herinneringen, niet in de laatste plaats over seksueel misbruik in de kindertijd, berusten op freudiaans drijfzand. En ze leiden tot valse aanklachten tegen vermeende daders – ziedaar de betrokkenheid van justitie.

Maar nu berichtte het VPRO-­onderzoeksprogramma Argos dus dat deze betrokkenheid nogal uit de hand is gelopen. De Landelijke Expertisegroep Bijzondere Zeden­zaken (LEBZ), die justitie adviseert over aangiftes, opereerde achter de schermen als een lobbygroep tégen Op de Beeck. Na haar tv-optreden, meldt Argos, vroeg de LEBZ zijn ­leden (wetenschappers uit verschillende disciplines) om in de media stelling te nemen tegen de Vlaamse schrijfster. “Het is een geslaagd ­publiciteitsoffensief geweest”, concludeert politiewetenschapper Jelle van Buuren, verbonden aan de Universiteit van Leiden. “Er werd vrij eensgezind gehakt gemaakt van niet alleen Griet Op de Beeck, maar van het hele idee dat mensen herinneringen kunnen hervinden.”

Niemand betwist dat dergelijke herinneringen onbetrouwbaar kunnen zijn. Als juridisch bewijs kunnen ze niet dienen, dat geldt voor alle herinneringen, al was het maar ­omdat het geheugen een eigengereid apparaat is. Het lijkt er echter op dat de expertgroep zo gegrepen is door de juridische manco’s van de hervonden herinnering, dat men het hele fenomeen uit het raam kiepert. En zich vervolgens ‘activistisch’ opstelt, zoals Van Buuren het noemt. Terwijl er genoeg therapeuten en wetenschappers zijn die het genuanceerde standpunt huldigen dat herinneringen wel degelijk later boven kunnen komen, net zo goed als ze ingebeeld kunnen zijn – beide komt voor.

Door getuigenissen van slachtoffers per definitie af te doen als fabels, gebeurt hun precies wat ze in hun kindertijd ervoeren; ze doen er niet toe, niemand zal hen geloven. Manon Uphoff, die spreekt uit ondervinding, zei het zo in Trouw: “Het is een bekend mechanisme in onze ­samenleving: we sluiten dit soort verhalen het liefst op als huiveringwekkende, onwelkome uitwassen. Of we sturen het slachtoffer met pek en veren het bos in, want het klopt niet, het kan niet waar zijn. Zo zegt de samenleving eigenlijk: dit zijn ­individuele, specifieke verhalen – van ánderen. Gelukkig niet van ons.”

Eind vorig jaar – we stappen over naar de politiek – nam de Tweede Kamer met algemene stemmen een motie aan voor een onderzoek naar de werkwijze van de expertisegroep ­bijzondere zedenzaken. Van de regering is sindsdien nog niets vernomen; ze zal toch niet denken dat het een fictieve motie was?

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden