Column

Houellebecq schrijft waar het broeit: we voelen ons verraden door de elite

Beeld Maartje Geels

Een goede roman doet je gedachten afdwalen naar andere tijden. Mijn uitgever was zo vriendelijk me de nieuwe roman van Michel Houellebecq toe te zenden. Geen schrijver die de dolgedraaide, ontwortelde westerse mens zo goed op de pijnbank weet te leggen als deze Fransman. 

Toen ik hem begon te lezen, had hij een mooi ­gezicht. Hij zag eruit zoals je verwacht dat een Franse schrijver eruit zou moeten zien. Dunne huid, dunne lippen, felle blauwe ogen. Het type dat een SS-officier zou kunnen spelen in een Hollywoodfilm. Das war einmal. De schrijver is in de loop der jaren uiterlijk danig afgegleden. Hij ziet eruit als een clochard. De miljoenenverkoop van zijn romans, het literaire succes en zijn status; het lijkt hem alleen maar dieper de grond in geboord te hebben. Als schrijver is hij nog altijd in topvorm. Een ­roman over de onderbuik van Europa.

Zijn vorige roman, ‘Onderworpen’, ging over een Frankrijk waarin de moslims het voor het zeggen hebben. Weldenkende Fransen gaan over tot de islam ­omdat de seculiere wereld waarin ze leven hun niets meer te bieden heeft. De onderwerping van Europa wordt niet veroorzaakt door de groeiende aanwas van moslims, maar doordat seculiere Europeanen hun seculiere identiteit helemaal zat zijn.

Uitholling

Houellebecq raakt een gevoelig punt. Dat de schrijver islamofoob zou zijn, is lachwekkend. Houellebecq is een ouderwetse cultuurpessimist. ‘Serotonine’, zijn nieuwe roman, is net als zijn vorige een onderzoek naar de uitholling van de Europese mens. Uitgehold door Brussel, massamedia, toerisme, bureaucratie. We voelen ons verraden door de elite. Verweesd. 

Het is een beetje de crisis die we zien in de geringe animo voor de Statenverkiezingen: we worden geacht als makke schapen ­onze burgerplicht serieus te nemen om daarna voor de televisie de ontnuchterende uitslag af te wachten. De burger mag boos zijn, de revolutie moet hij laten voor wat zij is. Voor Houellebecq is religie het medicijn waarmee de moderne mens de pijn van de politieke leegheid probeert te verzachten. Door ‘Serotonine’ waart de geest van de gele hesjes. Houellebecq schrijft waar het broeit.

In verschillende landen in Europa groeit het verzet tegen Brussel. Hongarije beroept zich op de zuiverheid van het volk. Tegen de vermenging! In de leegte van de westerse mens groeit een weerzinwekkend monster.

Omvolking

De aanslagpleger in Christchurch baseerde zich op een andere Franse schrijver, Renaud Camus. In de jaren zeventig populair geworden met zijn homo-pornografische romans, inmiddels geestelijk vader van de theorie van Le Grand Remplacement. Het witte, seculiere Europa zal op den duur vervangen worden door een nieuwe ­bevolking. Houellebecq geeft deze theorie in ‘Onderworpen’ een plek.

Brenton Tarrant radicaliseerde na een reis door multicultureel Europa. Wat hij zag, joeg hem zoveel schrik aan dat het leidde tot zijn terroristische daad. Het Westen moest gewaarschuwd worden tegen de aankomende Omvolking. De hoofdpersoon in ‘Serotonine’ rijdt van het Zuid-Spaanse Almeria terug naar Parijs. De saaie reis over de geestdodende snelwegen wordt beeldend beschreven. Ik moest denken aan de reis die ik als kind maakte van Rotterdam naar Almeria. Dezelfde snelwegen, dezelfde geestdodende uren langs de hectometerpaaltjes. Ik voelde me een wereldreiziger. 

De snelwegen zijn bij Houellebecq het panorama van een grenzeloze wereld die ons niet bevrijdt, maar confronteert met ­onze beperktheid. Ons angstig maakt voor wat er komen gaat. Altijd maar onderweg kunnen zijn, holt onze identiteit uit. De leegte die het aanricht maakt ons gek.

Abdelkader Benali 

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met Bruiloft aan Zee, in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn roman De Langverwachte. Om de week schrijft hij voor Trouw een column. Lees ze hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden