OpinieVreemdelingenbeleid

Hou scherp toezicht op detentie van vreemdelingen en gedwongen terugkeer

Vreemdelingendetentie en gedwongen uitzetting grijpen diep in bij betrokkenen. De uitvoering moet daarom zo humaan mogelijk, niet zo streng mogelijk, betoogt Rian Ederveen van de stichting LOS/Meldpunt Vreemdelingendetentie. 

Over gedwongen terugkeer van migranten zonder verblijfsvergunning is de laatste tijd veel te doen. Zo is er is kritiek op de samenwerking van staatssecretaris Broekers-Knol met de Marokkaanse ambassade. Maar er zijn meer vraagtekens te plaatsen bij de uitzettingspraktijk. Op dezelfde dag dat de staatssecretaris zou onderhandelen met de Marokkaanse autoriteiten, werd bekend dat Daniël uit Amsterdam in vreemdelingendetentie zat en dreigde uitgezet te worden naar de Dominicaanse Republiek, waar hij niemand kent.

Sinds 2015 stijgt de instroom in vreemdelingendetentie: van 2180 mensen in 2015 naar 3510 in 2018. Vastzetten en gedwongen uitzettingen zouden alleen als uiterste middel moeten worden toegepast. Het Meldpunt Vreemdelingendetentie van stichting LOS (Landelijk Ongedocumenteerden Steunpunt) krijgt dagelijks telefoontjes vanuit het detentiecentrum. Meestal van Marokkanen en Algerijnen: in 2018 was 31 procent van de vreemdelingen in detentie afkomstig uit deze landen.

Velen van hen zitten langer dan zes maanden vast, omdat hun ambassades geen reisdocumenten afgeven. We zien ze ook regelmatig terug in detentie: ze kunnen na vrijlating immers elke keer opnieuw vastgezet worden. ‘I am not a criminal’, ik ben geen crimineel, benadrukt ieder die ons belt. Deze mensen zitten vast om uitgezet te worden, maar het is onduidelijk hoe lang dat duurt en wat hun toekomst is. Worden ze uitgezet? Of vrijgelaten? Hun leven stort in elkaar. Bovenop de spanning van de eventuele uitzetting komt de ervaring van het leven in een detentiecentrum, met alle orde- en strafmaatregelen die daarbij horen.

Humanere detentie

Al in 2013 werd een wetsvoorstel aangekondigd om vreemdelingendetentie humaner te maken. Nu dit eindelijk bij de Eerste Kamer ligt, heeft de staatssecretaris besloten het wetsvoorstel aan te passen, met onder andere de mogelijkheid om het hele detentiecentrum collectief te straffen na incidenten. Nu duurt het nóg weer langer voor de wet van kracht wordt.

Intussen verblijven steeds meer vreemdelingen in detentie, en die duurt ook nog eens steeds langer. De klachten over frequente toepassing van isolatie, onnodig gebruik van handboeien, en de gebrekkige toegang tot medische zorg blijven aanhouden. Strengere maatregelen leiden niet tot méér uitzettingen, wel tot meer gebroken levens.

Afgelopen jaar heeft het Meldpunt Vreemdelingendetentie ook geprobeerd meer inzicht te krijgen in de omstandigheden tijdens gedwongen uitzetting. Zo hebben we informatie verzameld over vijftien gevallen van (pogingen tot) uitzetting, alle gepland via reguliere lijnvluchten. Hiervan zijn er acht voltooid en zeven afgebroken.

Vreemdelingen die wij spraken, klaagden over plaatsing in isolatie, onvolledige bagage, ontbrekende medicatie, onnodig gebruik van handboeien, en het weigeren van toegang tot een telefoon. Eén van de uitgezette personen kon zijn paspoort niet terugkrijgen bij aankomst, totdat hij geld betaalde aan de autoriteiten. Een Chinese vrouw die was uitgezet, had een jaar daarna nog nachtmerries.

Het ‘Periodiek Beeld Terugkeer’ (november 2019) van de Inspectie Justitie en Veiligheid bevestigt deze verhalen grotendeels. Maar de conclusie is: de uitzettingen verlopen in het algemeen goed, en is er geen behoefte om verder te monitoren. De staatssecretaris is het hiermee eens. Wij vinden dat zorgelijk. Vreemdelingendetentie en gedwongen uitzetting grijpen diep in de levens van betrokkenen in. De uitvoering moet daarom zo humaan mogelijk, niet zo streng mogelijk. Gezien de verhalen die bij ons Meldpunt binnenkomen, is er nog veel te verbeteren. Daarom blijft onafhankelijk toezicht belangrijk.

Lees ook:

Daniël Buter mag besluit uitzetting in vrijheid afwachten

De Amsterdamse Daniël Buter (19) die dreigt te worden uitgezet, zit niet meer in de cel. Hij mag zijn rechtszaak afwachten in vrijheid. 

Nederland sluit nog steeds kinderen op in vreemdelingendetentie, zegt Unicef

Nederland sluit nog steeds kinderen op in vreemdelingendetentie. Dat zegt kinderrechtenorganisatie Unicef op basis van een onderzoek. Sommige alleenreizende minderjarigen zaten tot wel 82 dagen vast.

Na geblunder met Marokko moet Broekers aan de hand van Blok scherven lijmen

De staatssecretaris van asielzaken slaagt er al weken niet in met Rabat in gesprek te komen. Na een schoffering door de ambassadeur nemen andere kabinetsleden haar nu bij de hand. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden