Opinie Publieke omroep

Hou op met dat Hilversums gekissebis en Haagse bemoeizucht met omroepen

Beeld RV

Opsplitsing van omroepverenigingen kan voorkomen dat ‘Hilversum’ zijn publieke functie verliest en ontzield raakt, menen Willem Otto en Peter Westerhoud.

Net als kranten en tijdschriften zijn een publieke omroep en omroepverenigingen van toenemend belang voor een geïnformeerde, democratische samenleving. Maar de plannen die minister Slob in juni presenteerde, lijken dit te negeren. Ze gaan met name over minder budget en het verlies van het (jongeren-)net NPO3 en leiden tot het verder verkleinen van (de rol van) de omroepverenigingen, iets wat Slob elders zegt juist niet te willen. En visie op wat voor de publieke omroep in ons land nodig is, ontbreekt. De minister neemt als vertrekpunt de gebrekkige praktijk zoals deze zich jarenlang, vaak door politieke invloed, heeft ontwikkeld.

Een democratische samenleving als de onze heeft betrouwbare en pluriforme bronnen nodig waar het gaat om informatie, kennis, educatie, kunst, cultuur en amusement. Een publieke omroep is bij uitstek het medium dat dient als wegwijzer in de langzamerhand onontwarbare kluwen mediamateriaal; als gezaghebbend baken in een wereld vol nepnieuws en beeldmanipulatie; als centrum van kwaliteitsjournalistiek. Met programma’s voor grote en kleine doelgroepen en voor iedereen bereikbaar en toegankelijk.

Lange tijd kende het ‘concept’ publieke omroep twee gezichten. Enerzijds dat van de NOS en de NTR als neutrale, onafhankelijke omroeporganisaties, anderzijds dat van private omroepverenigingen die met een stroming zijn verbonden. Omdat in de wet steeds dwingender regels en afspraken werden vastgelegd, is de macht van koepelorganisatie NPO meer en meer vergroot ten koste van de omroepverenigingen. Terwijl de wettelijke functie van deze verenigingen niet is veranderd, werd hun bestaansgrond (het vertegenwoordigen van een ‘maatschappelijke, culturele, godsdienstige of geestelijke stroming’) naar de achtergrond gedrongen. En daar gaat het mis.

Publieke omroep moet dienen als wegwijzer in de langzamerhand onontwarbare kluwen mediamateriaal. Beeld Tomas Schats

Eigenheid moet terug

Wij vinden dat stromingsgebonden omroeporganisaties vrijelijk hun eigen geluid moeten kunnen laten horen: niet de NPO maar de leden dienen te bepalen wat zij programmeren. De eigenheid bij de verenigingen moet terug.

Dat kan door een splitsing. Binnen een gezamenlijk privaat omroepdomein kunnen de verenigingen onder eigen regie voldoen aan hun wettelijke opdracht: programma’s maken namens de stroming die zij vertegenwoordigen. En met zo’n verzelfstandiging worden dan ook de taken van de niet-ledengebonden omroepen (NOS en NTR) zichtbaarder, die samen opereren in een publiek omroepdomein.

Een herijking van de huidige omroepverenigingen is wellicht nodig om aan te tonen dat hun programma’s een relatie hebben met de stroming die zij vertegenwoordigen. Dat kan het einde betekenen van samenwerkingsverbanden. Het zij zo. Van belang is dat de verenigingen bereid zijn verantwoording af te leggen over hun functioneren, binnen de stroming en binnen het bestel. Ook de NOS en de NTR zullen zich publiekelijk moeten verantwoorden.

Als basisvoorziening wordt het publieke omroepdomein volledig uit overheidsgeld gefinancierd. Dat dient immers te kunnen opereren vrij van elke invloed van buiten (ook van de overheid) en dus ook vrij van reclame. Even vanzelfsprekend is dat de overheid ook bijdraagt aan het private domein. Daarmee erkent zij dat dit domein, de kern van de externe pluriformiteit, van grote waarde is voor de Nederlandse samenleving. Dat de omroeporganisaties daarnaast zorg moeten dragen voor eigen inkomsten is even vanzelfsprekend, zoals met contributiegelden, programmasponsoring en merchandising.

De partijen in dit vernieuwde omroepbestel zullen behoefte hebben aan specifieke omroepkennis en faciliteiten. De NPO kan tot een dergelijk dienstverlenend centrum worden omgebouwd.

Omroeptafel

Om de overgang en heroriëntatie in goede banen te leiden, pleiten we voor een onafhankelijke ‘Omroeptafel’ die voorstellen ontwikkelt. Tafelgenoten: mediadeskundigen en instituten als de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, het Sociaal en Cultureel Planbureau, de Raad voor Cultuur. De omroepen zelf zouden hun bijdrage kunnen leveren op uitnodiging.

Opdracht: een onafhankelijk, breed gedragen toekomstbestendig omroepbestel ontwikkelen met een publiek en privaat domein; het regelen van onafhankelijk toezicht, het regelen van publieke verantwoording, een systeem van subsidiëring en het berekenen van de kosten per domein inclusief een schets van wenselijke programmering.

Het voortborduren op de huidige situatie, met hier en daar wat aanpassingen, zal de publieke functie van de omroep verder marginaliseren. Het gaat nu om de zorg voor een adequaat en effectief, inhoudelijk relevant, omroepbestel.

Lees ook:

Slob had de held van de publieke omroep kunnen zijn, maar toont zich een visieloze functionaris

Zo had het kunnen klinken: Met onze nieuwe plannen voor de publieke omroep gaan we de strijd aan met verleidelijke snoeptrommels als Netflix en YouTube, die van iedereen per saldo toch maar eenzame bingewatchertjes maken.

Voortbestaan NPO3 onzeker doordat het omroepoverleg muurvast zit

Door een politieke impasse is de toekomst van NPO3 ongewis, net als die van kleinere ledenomroepen.

Publieke omroep wil niet meer afhankelijk zijn van reclamegeld

De Nederlandse Publieke Omroep (NPO) wil de financiële afhankelijkheid van reclamegeld stapsgewijs afbouwen. Dat zei NPO-voorzitter Shula Rijxman.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden