null

OpinieGezondheidszorg

Hou de zorg maar zo, het werkt prima in Nederland

Er was een goede reden om marktwerking in de zorg in te voeren. Die reden is er nog steeds, betoogt Nick Ottens. Teruggaan naar de tijd van het ziekenfonds is echt geen goed plan.

Als we niet oppassen, krijgen we het ziekenfonds terug. Partijen pleiten er niet expliciet voor. SP en GroenLinks spreken over ‘zorgfondsen’: oude wijn in nieuwe zakken. De PvdA wil de regierol bij de zorgverzekeraars weghalen en zet in op regionale samenwerkingsverbanden. CDA en PVV willen af van de concurrentie tussen ziekenhuizen. Zelfs de VVD laakt de ‘doorgeschoten’ marktwerking in de zorg. Het ruikt overal in Den Haag naar meer overheid en minder markt.

Je zou haast vergeten waarom we in Nederland de marktwerking hebben ingevoerd: wachtlijsten en tweedeling in de zorg kenmerkten het oude systeem.

In Spanje hebben ze nog het systeem dat we hier hadden: publieke zorg voor het gros van de bevolking en private zorg voor wie het kan betalen. Het Spaanse ziekenfonds is niet slecht, maar private zorg is beter. In het publieke stelsel krijg je een huisarts toegewezen. Bij de private zorgverleners kies je zelf je arts. Die kun je vaak de volgende dag al zien. In de publieke zorg wachten Spanjaarden gemiddeld twee maanden op een afspraak met een specialist en drie maanden op een operatie. In de private zorg liggen de wachttijden lager en de lonen hoger. Dat gaat hand in hand: private zorgverleners kunnen makkelijker personeel, en goed personeel, werven.

Zorgstelsels vergelijken is lastig. Het is maar net waar je de nadruk op legt: keuzevrijheid, kosten, kwaliteit, toegankelijkheid. Wil je optimale keuzevrijheid, dan moet je naar de Verenigde Staten. Daar kan je naar iedere dokter en ieder ziekenhuis zonder te wachten – zolang je het kunt betalen. Wil je geen ongelijkheid, ga dan naar Engeland. Daar is de zorg voor iedereen hetzelfde, en wordt alle zorg via de belasting betaald, maar heb je geen keuze en wel wachtlijsten.

Nederland komt altijd goed uit de bus. In de meeste onderzoeken staan we in de top tien, vaak zelfs in de top vijf. Hoe je het ook bekijkt, blijkbaar hebben we het hier zo slecht niet geregeld.

Belangstelling

Er is in Amerika belangstelling voor ons systeem. Waar wij over marktwerking discussiëren, zien de Amerikanen een pragmatische mix van het publieke en het private. Veel Nederlandse verzekeraars zijn coöperatieve instellingen die niet naar winst streven. Verzekeraars mogen bij wet niet eens winst uitkeren, alleen financiële buffers aanhouden. Consumenten kunnen slechts één keer per jaar van zorgverzekering wisselen. Verzekeraars mogen niemand weigeren.

De invulling van het basispakket en de hoogte van het eigen risico zijn wettelijk vastgelegd. De premie is voor iedereen gelijk. De helft van de premies wordt uit belastinggeld betaald. Voor het deel dat we zelf betalen, krijgt de helft van de huishoudens in Nederland nog een tegemoetkoming in de vorm van de zorgtoeslag. Obamacare, met de verplichte zorgverzekering en subsidies voor lage inkomens, is deels op ons stelsel gebaseerd.

Poortwachters

Ezekiel Emanuel, een medisch ethicus en lid van de coronavirus-adviesraad van president Joe Biden, roemt onze combinatie van private zorgverzekeraars en machtige huisartsen, die volgens hem als ‘poortwachters’ fungeren. Zo houden we de kosten enigszins onder controle zonder dat men er voor terugdeinst om naar de dokter te gaan. Peter Bennemeer, voormalig bestuursvoorzitter van ziekenhuis Bernhoven in Uden, schatte laatst in EW magazine dat nog 20 tot 25 procent van de zorg die wordt geleverd overbodig is.

Naast huisartsen spelen zorgverzekeraars een sleutelrol in het terugdringen van onnodige zorg. Oppositiepartijen spreken laatdunkend over de tirannie van de ‘efficiency’, maar dat is het middel, niet het doel. Stel: de overlevingskans van een kankerpatiënt in een klein ziekenhuis ligt onder het landelijke gemiddelde. Dan zou een zorgverzekeraar kunnen beslissen dat zij kankerzorg in dat ziekenhuis niet meer volledig vergoedt. Kankerpatiënten van die verzekeraar gaan naar andere ziekenhuizen. Nemen andere verzekeraars hetzelfde besluit, dan wordt zo’n ziekenhuis ertoe gedwongen óf haar kankerzorg flink te verbeteren óf haar kankerafdeling te sluiten. Dan schreeuwen PVV en SP moord en brand terwijl de marktwerking levens redt.

Marktwerking in de zorg is niet populair, maar vraag je Nederlanders hun eigen zorg te beoordelen dan geven ze die gemiddeld een 8. Dat klopt natuurlijk niet. Als ons zorgstelsel zo beroerd was, kon de zorg nooit zo goed zijn. De partijen die de marktwerking hebben ingevoerd, moeten die beter verdedigen. En de partijen die zo veel kritiek hebben, zouden eens een land aan moet wijzen waar de zorg beter is geregeld dan hier voordat ze ons hele systeem op de schop nemen.

Lees ook:

De zorg moet anders, maar het ontbreekt aan heldere, overtuigende alternatieven

Ruim 80 procent van de kiezers, van links tot rechts, wil dat de overheid een einde maakt aan de marktwerking in de zorg. Dat lijkt een geweldig mandaat om nu voor eens en altijd orde op zaken te stellen door een volgend kabinet.

De zorg moet helemaal anders, maar hoe dan? Drie ‘zorgdenkers’ over hun verkiezingsprogramma

De gezondheidszorg is toe aan een flinke revolutie, vinden veel politieke partijen. Er liggen allerlei ideeën klaar, vertellen drie politieke ‘zorgdenkers’ over hun verkiezingsprogramma.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden