Hoogste tijd voor een referendum over een Nexit

Thierry Baudet pleit voor een Nexit-debat in Nederland.Beeld thinkstock

Groter is niet altijd beter, betoogt Thierry Baudet, van Forum voor Democratie. De rijkste landen zijn juist klein. Nederland moet zich daarom bezinnen op het lidmaatschap van de EU.

Een debat over EU-lidmaatschap zoals dat nu in Groot-Brittannië wordt gevoerd zouden we in Nederland ook moeten hebben. Nog helemaal los van de uiteindelijke uitkomst: het is buitengewoon gezond om je regelmatig af te vragen of bestaande instellingen en afspraken nog wel voldoen. Of dat je de zaken liever op een andere manier regelt. De wereld verandert continu - en iets dat een halve eeuw geleden een goed idee leek, hoeft dat vandaag de dag niet meer te zijn.

Daar komt bij dat de EU in de afgelopen decennia een dramatische machtsvergroting heeft gerealiseerd. Het is een heel andere club geworden dan het oorspronkelijk was. Van een klein secretariaat waar enkele gemeenschappelijke standaarden werden besproken en geregeld - gewoon om de handel te faciliteren - is de Unie uitgegroeid tot een quasi-politieke federatie naar Amerikaans model.

Brussel houdt zich met haast alle aspecten van het leven bezig en kan de nationale parlementen en regeringen tot de orde roepen, overstemmen en zelfs - zoals we gezien hebben in Italië en Griekenland - tot aftreden dwingen.

De grondgedachte van de EU is dat groter ook beter is. Eén munt, één centraal buitenlands beleid, één economisch systeem: volgens voorstanders zouden we daar uiteindelijk allemaal rijker en succesvoller door worden. Dit idee komt voort uit het managementdenken - dat een grote vlucht heeft genomen en de afgelopen decennia niet alleen het bedrijfsleven is gaan domineren, maar ook is toegepast op scholen, ziekenhuizen en gemeentes.

Als onlosmakelijk onderdeel van dit managementdenken werd in al deze sectoren voortdurend aangestuurd op fusies omdat men daardoor 'schaalvoordelen' zou verwerven. Op papier zien dergelijke fusies er inderdaad aantrekkelijk uit. Je kunt goedkoper inkopen, je kunt specialiseren, je hoeft bepaalde zaken niet meer dubbel te doen.

Cultuurverschillen
Maar ondertussen blijken cultuurverschillen hardnekkig en minstens zo bepalend voor het functioneren van een organisatie als de abstracte managementlogica. De beoogde schaalvoordelen worden hierdoor dikwijls teniet gedaan.

Beeld anp

We zagen het bijvoorbeeld bij KLM en Air France. Het leek aantrekkelijk om Parijs en Amsterdam te doen versmelten tot één grote luchtvaartmaatschappij. Helaas bleek de Franse manier van werken totaal anders dan de Nederlandse. Andere bestuursculturen, andere omgangsvormen op de werkvloer, andere relaties met overheden, sponsoren, consumenten.

Het één niet per se beter dan het ander: maar samengevoegd leidt het tot grote problemen. En vergelijkbare problemen spelen in megaziekenhuizen, megascholen, in gefuseerde gemeentes en andere samengebrachte instanties. Kleine, flexibele en transparante organisaties doen het in veel gevallen gewoon veel beter.

Met landen zou het weleens net zo kunnen zijn. De rijkste landen ter wereld zijn vrijwel allemaal klein. Singapore is succesvoller dan China. Zuid-Korea doet het onvergelijkbaar veel beter dan Indonesië. IJsland kon veel sneller herstellen van de diepe economische crisis die het land doormaakte omdat het, anders dan bijvoorbeeld Griekenland, de eigen munt kon devalueren.

Lobby-paradijs
Inderdaad: we kunnen ons gerust afvragen of één gedeelde euromunt voor Italië, Duitsland, Portugal, Finland, Nederland en Ierland wel zo handig is. Leidt het niet tot onmenselijke bezuinigingen in het Zuiden, terwijl het Noorden voortdurend maar de portemonnee moet trekken? En de open grenzen? Al even dubieus.

Dadelijk worden we gedwongen om één immigratiebeleid en een vast Europees immigratiequotum te aanvaarden. Willen we dat niet veel liever zelf bepalen? En leidt het centrale wetgevingsproces in Brussel niet tot een lobby-paradijs voor multinationals - terwijl ons nationale parlement steeds minder te zeggen heeft (en onze democratie daardoor geleidelijk wordt uitgehold)?

Bovendien: heeft de moderne techniek de problemen waar de EU een oplossing voor zou moeten zijn, niet allang ondervangen? Is het ongemak van verschillende munten en grenswisselkantoren niet gewoon door pinpassen en internetbetalingen ondervangen? Zouden digitale grenscontroles, nummerbordregistratie en elektronische paspoorten bliksemsnel grensverkeer niet mogelijk kunnen maken zonder dat we de controle kwijt hoeven te raken?

Beeld thinkstock

Managementkoorts en fusiedwang
In tal van gefuseerde organisaties is men inmiddels behoorlijk teruggekomen van de managementkoorts en de fusiedwang. Naarstig zoekt men naar manieren om weer te ontvlechten - en weer op eigen kracht verder te gaan. Als goede vrienden, samenwerkend waar mogelijk - maar niet meer in één en dezelfde organisatiestructuur.

Gezien de enorme problemen waar we in de Europese Unie (en ten dele door de Europese Unie) mee te maken hebben, mogen we ons gerust eens de vraag stellen of de EU nog wel aflevert waar zij voor is opgericht. Of de prijs die we voor de beoogde schaalvoordelen betalen niet te hoog is. Of democratisch zelfbestuur ons niet veel meer waard is dan wat praktisch gemak. En kijk eens naar Zwitserland en Noorwegen - die buiten de EU zijn gebleven en het uitstekend doen. Hoogste tijd voor een referendum!

Thierry Baudet is oprichter van het Forum voor Democratie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden