Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe verkeerd of associatief lezen tot intrigerende poëzie kan leiden

Opinie

Rob Schouten

Rob Schouten © Maartje Geels
Column

Het komt nog weleens voor dat iemand zich aan je voorstelt en je verstaat de naam óf helemaal niet óf verkeerd. Vroeger liet ik het dan nog wel eens zo, met als gevolg een soort onhandige verlegenheid bij een volgende ontmoeting, maar tegenwoordig vraag ik, met de eerlijkheid van de ouderdom, maar of de nieuwe kennis zijn naam alsjeblieft nog eens wil herhalen.

Toen ik een jaar of achttien was dacht ik ‘De gebroeders Karamazov’ van Dostojevski te gaan lezen maar ik kon de namen van de personages niet onthouden: wie was ook weer Pjotr Alexandrowitsj en wie Fjodor Pawlowitsj, en wie dan weer Dimitri Fjodorowitsj? Het gevolg was dat ik het verhaal na een pagina of twintig afgepeigerd terzijde legde.

Lees verder na de advertentie

Tegenwoordig zou ik er gewoon overheen lezen en hopen dat het op den duur wel goed kwam maar die souplesse bezat ik als jongeling niet. En dat terwijl verkeerd lezen ook zo creatief kan zijn. Ik herinner me dat de dichter Henk Bernlef eens vertelde (of ergens schrijft) dat hij het woord ‘epicentrum’ mislas voor ‘episch centrum’ en daar een geheel nieuwe inspiratie in vond.

Sommige woorden of namen kun je ook niet goed los zien van hun buren

Het lijkt me een vorm van Gestaltpsychologie, de mens neemt niet waar maar creëert een werkelijkheid. Sommige woorden of namen kun je ook niet goed los zien van hun buren. Zo weet ik haast zeker dat de gerechtvaardigde roem van Beethovens Diabelli-variaties ook een beetje samenhangt met het diabolische dat je erin kunt lezen.

Ik laat nu de mogelijkheid rusten dat men opzettelijk namen verhaspelt (Balkenende – bak ellende), niet dan na nog een voorbeeld uit mijn studententijd te noemen waarin een homostel Peter en Leunis haast onvermijdelijk werd vervormd tot Penis en Leuter.

Gedicht

Dat verkeerd of associatief lezen tot intrigerende poëzie kan leiden, bewees de Braziliaanse dichter Drummond de Andrade die een pagina’s lang gedicht schreef over verwante en dus makkelijk te verwarren woorden, ‘Isso e aquilo’ geheten. Dit is dat: ‘O fácil o fóssil / o míssil o físsil / a arte o enfarte’ et cetera.

Onvertaalbaar natuurlijk maar August Willemsen deed het toch, met soms prachtige vondsten: ‘Het faciele het fossiel / de vanille het vinyl / de collage de collaps’ en verderop ‘het westen het Beste / de gorilla het gorgelrijm’.

Zelf houd ik een lijstje bij van door mij verkeerd gelezen woorden in boeken, maar ook op uithangborden en in reclamefolders. Dit is mijn oogst van de laatste maanden, met eerst het woord dat er stond en dan wat ik ervan bakte: rijschool-rijstschotel, eettafel-estafette, pasteien-paaseieren, motregen-motoragent, teleurstel-terreurcel, volkliederen-volksliederen, bezinnen-benzine, afschietbeleid-afscheidslied (iets met de Oostvaardersplassen), Sri Lanka-Shangri-La.

Het jongste misleidende woord is, met excuses aan alle lhbti’ers die het toch al zo moeilijk hebben deze dagen, dus het woord lhbti: het wil voorlopig niet blijven. Ik maak er van alles van, van lbo, lager beroepsonderwijs en LTO, Land- en Tuinbouworganisatie tot iets als FBTO en zelfs EHBO. En Freud maar lachen op de achtergrond.

Eerdere columns van Rob Schouten leest u hier.

Deel dit artikel

Sommige woorden of namen kun je ook niet goed los zien van hun buren