Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe ver is het genderdebat doorgeslagen dat nota bene de Duitsers een gedicht van een muur weglakken?

Opinie

Ger Groot

Ger Groot. © Trouw
Column

Een dichter die bekroond is met een naar een feministe genoemde prijs hekelen als seksistisch: daar heb je heel veel duistere fantasie voor nodig, schrijft columnist Ger Groot.

Op de blinde muur van een hogeschool in Berlijn staat in grote letters een gedicht:

Lees verder na de advertentie

lanen

lanen en bloemen

bloemen

bloemen en vrouwen

lanen

lanen en vrouwen

lanen en bloemen en vrouwen en

een bewonderaar

Althans, het staat er in het Spaans. Het werd meer dan een halve eeuw geleden geschreven door de Boliviaans-Zwitserse dichter Eugen Gomringer. In 2011 werd het aangebracht op de muur van de hogeschool waaraan hij het geschonken had. In dat jaar had hij een poëzieprijs gekregen die vernoemd was naar de sociale hervormster en feministe Alice Salomon, en ook de school droeg haar naam, vandaar.

Ik weet niet of ik zo weg ben van dat gedicht. Het heet te behoren tot de stroming van de ‘concrete poëzie’, waarvan Gomringer de grondlegger was. Mij doet het vooral denken aan het klassieke syllogisme: de logische oerredenering, die uit de premissen dat alle mensen sterfelijk zijn en Socrates een mens is, wist af te leiden dat Socrates moest sterven. Maar ik geef toe dat de charme van moderne poëzie mij nogal eens ontsnapt – de goede niet te na gesproken.

Aan mijn oordeel heeft het echter niet gelegen dat Gomringers gedicht binnenkort niet meer op de Berlijnse gevel te lezen zal zijn. De hogeschool heeft na een lang slepende controverse besloten er de witkwast over te halen, zo bericht NRC-correspondent Juurd Eijsvoogel. ‘Dit gedicht reproduceert niet alleen een klassiek patriarchale kunsttraditie, waarin vrouwen uitsluitend de schone muzen zijn die mannen inspireren tot creatieve daden,’ zo stelde de studentenraad in 2016 al verontwaardigd vast. ‘Het herinnert ook op onaangename wijze aan de seksuele intimidatie waar vrouwen dagelijks aan blootgesteld zijn.’ 

Hoe verwrongen moet het ‘gender’-de­bat geworden zijn wil het zoveel kwade trouw in de lezing van een gedicht voor legitieme kritiek laten doorgaan?

Duistere fantasie

Je wrijft je ogen uit wanneer je het leest. Hoe verwrongen moet het genderdebat geworden zijn, wil het zoveel kwade trouw in de lezing van een gedicht voor legitieme kritiek laten doorgaan? Dat de Duitse geest zich maar niet weet te bevrijden van de verleidingen van een diep borend filosofisch fundamentalisme hoeft niet te verwonderen. Politieke partijen, zowel op links als op rechts, hebben het er regelmatig moeilijk mee. Maar een dichter dat bekroond is met een naar een feministe genoemde prijs hekelen als seksistisch: daar heb je heel veel duistere fantasie voor nodig. Wellicht zouden de opgewonden ‘fundi’s’ allereerst de eigen ziel en beweegredenen aan een gewetensonderzoek moeten onderwerpen.

Het gedicht van Gomringer wordt er mij van de weeromstuit sympathiek door. Niet omdat ik het plots zoveel mooier vind. Maar omdat het verzet ertegen duidelijk maakt wat literatuur bijzonder maakt. Het zet aan het denken – en daartoe moet het altijd een beetje verrassen, uitdagen, schuren misschien. Het komt pas tot leven wanneer het reuring wekt bij het juffrouw-Lapsachtrige fatsoen dat niets anders verdraagt dan zichzelf, in een wereld die van al die kleinburgerlijkheid wrijvingsloos wordt. Alles wat opmerkelijk, verrassend en dus ook niet-vanzelfsprekend is moet daaruit rücksichtlos zijn weggeboend.

Vreemd genoeg blijkt dat niet vanzelfsprekend te zijn in een stad die elders zo indrukwekkend laat zien waar de strijd tegen het geschreven woord toe leidt. De beruchte boekenverbranding die de nazi’s in 1933 aanrichtten wordt herdacht met een ondergronds zaaltje waarin je vanaf de straat een blik naar beneden kunt werpen. De boekenkasten langs de wanden zijn allemaal leeg. Wie het ziet voelt onvermijdelijk bewondering voor de wijze waarop de Duitsers hun eigen verleden proberen meester te worden.

Erotiekloos

Maar niet aan de Alice Salomon Hochschule. Zelfs de wetenschap dat de boekenverbranding het indertijd in het bijzonder gericht had op seksuologische werken verlost haar niet uit haar sluimerdroom van een erotiekloze wereld waarin elke bewonderende mannenblik jegens vrouwen in hun lanen als een verkrachting geldt. Hun rotsvaste antifascistische overtuiging leidt hen blindelings naar een vandalisme dat een onwelgevallig gedicht voor ‘ontaard’ verklaart – zonder dat beladen woord vooralsnog te durven uitspreken maar in dezelfde geest van volkszuivere censuur.

Zodra het antifascisme farizeïsch wordt, gaat het erom spannen

Het fascisme is helaas te belangrijk om het over te laten aan de ‘antifa’s’. Het ligt niet achter ons, het is geen aberratie van de geschiedenis, maar een diepe trek in de geest van de twintigste en nu ook eenentwintigste eeuw. Wie het onvoldoende serieus neemt, wie denkt dat het iets is dat alleen ánderen overkomt, wakkert het onherroepelijk in zichzelf aan. De Berlijnse hogeschool is maar één voorbeeld onder vele. Zodra het antifascisme farizeïsch wordt, gaat het erom spannen.

Dan kan zelfs een middelmatig gedicht de frontlinie worden in een cultuurstrijd tussen hypocrisie en het besef van wat ‘nie wieder’ werkelijk zeggen wil. Eén witkwast betekent nog niet zoveel. Eén school die zwicht voor de agitatie van nuffig fatsoen brengt het Avondland niet aan het wankelen. Hoogstens maken zij zichtbaar achter welke onverwachte maskers zich een aloude rancune kan verbergen die morgen misschien ‘seksistisch’ aanstoot neemt aan wat de bard ooit dichtte: ‘Shall I compare thee to a summer’s day?’

Lees hier meer columns van Ger Groot.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Hoe verwrongen moet het ‘gender’-de­bat geworden zijn wil het zoveel kwade trouw in de lezing van een gedicht voor legitieme kritiek laten doorgaan?

Zodra het antifascisme farizeïsch wordt, gaat het erom spannen