ColumnStevo Akkerman

Hoe raadselachtig is de mens, in staat tot zoveel kwaads en goeds

Nu wist ik het nog niet. Deugden de meeste mensen, zoals Rutger Bregman zei, of was dat toch wishful thinking? Met één oog las ik de laatste bladzijden van zijn boek – hij had het me opgestuurd, nadat ik bij het verschijnen een ietwat sceptische column had geschreven. ‘Een nieuwe geschiedenis van de mens’, luidde de ondertitel, en er volgden een dikke vijfhonderd pagina’s met voorbeelden en onderzoeken uit heden en verleden die een gunstig licht werpen op onze soort. Ik werd er, ondanks enige bedenkingen, behoorlijk vrolijk van. Op z’n minst was duidelijk dat het veel te ver gaat om te zeggen dat dé mens niet deugt.

Maar met het andere oog las ik de krant. Kinderen vroren dood in Idlib, op de vlucht voor het Syrische en Russische leger. Vluchtelingen die voor het sluiten van de Turks-Syrische grens hadden weten te ontkomen en nu op het Griekse eiland Lesbos zaten, verkommerden daar in kou, regen, vuil en gevaar van bendes. Het kon niet lang meer duren, zei de gouverneur van het eiland, en het zou tot gevechten komen tussen vluchtelingen en Griekse omwonenden. Iets deugde hier niet, dat was zeker.

Getuigenissen over Auschwitz

Ook las ik in Letter&Geest de bespreking van het boek waarin Arnon Grunberg getuigenissen heeft verzameld over Auschwitz. “Alles in dit boek is moeilijk te lezen en na te vertellen”, schreef recensent Jann Ruyters. Inderdaad, neem alleen het beeld van de moeder die met haar handen over de oren vergeefs probeert haar huilende peuter van zich af te schudden, je wou dat je je zoiets nooit had hoeven voorstellen. Maar, concludeert Ruyters, gaandeweg het boek “groeit de overtuiging dat deze feitelijke, gedetailleerde verslagen door zoveel mogelijk mensen gelezen moeten worden”.

Van mijn vrolijkheid was intussen niet veel meer over, er restte alleen verwarring. Toen viel mijn oog op een video van de BBC, waarin verslag werd gedaan van een ontmoeting in een Indonesische gevangenis. Tussen een jonge man wiens vader werd gedood bij de grote bomaanslag op Bali in 2002 en een van de daders. “Hoe kon je dit doen?”, vraagt de man, Garil Arnandha. “Waar zegt de islam dat je moet doden?”

Levenslang

Tien jaar oud was hij toen hij het lijk van zijn vader­­ moest identificeren. En nu zegt hij tegen Ali Imron, de dader die levenslang heeft gekregen: “Ik was zo kwaad, ik wilde jullie allemaal dood hebben.” Ze zitten naast elkaar, tegen elkaar aan zelfs. Ali heeft zijn arm om Garils schouder gelegd. “Jij hebt geleden”, zegt hij. “Maar ik nog meer. Ik kan mijn fout nooit meer goedmaken.”

Hij bracht het tactloos, maar het is waar: hij zal zijn schuld altijd bij zich dragen en dat moet verschrikkelijk zijn. Wat Garil betreft, hij vergaf de dader ter plekke en raakte daarmee bevrijd van een jarenlange last. De BBC zette er een mierzoet muziekje onder, dat vond ik jammer. De 202 doden van de aanslag waren tenslotte nog altijd dood. Ik dacht: hoe raadselachtig is de mens, in staat tot zoveel kwaads en zoveel goeds. En verder kwam ik niet.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden