De vraag van Wilma van Meteren

Hoe kweken we weer meer boekenwurmen?

Met recht kon je me een boekenwurm noemen. Dolblij toen mijn vader aankwam met de eerste juwelen voor een eigen boekenschat: ‘Vingertje Lik’ en ‘Jip en Janneke’ van Annie M.G. Schmidt, uitgegeven door de Arbeiderspers. De grootouderlijke zolder was een goudmijn. Het was even wennen aan het vooroorlogse taalgebruik met veel sch’s, maar al snel had Joop ter Heul me in haar greep.

Lekker met een boek bij de kolenkachel of stiekem bij het licht van lange zomeravonden. Mijn geluk was ook de strenge doch rechtvaardige bibliothecaresse. Toen ze merkte dat ik door het aanbod tot en met 12 jaar heen was, mocht ik lenen bij de volwassenen uit de categorieën non-fictie en streekromans. Ik ging er helemaal in op. Het maakte me aan het lachen en huilen, verwarde en vormde me, zoals de verslagen over nazi-kampen.

Een cliché misschien, maar door boeken ging een wereld voor me open. Hoe jammer is het dan, dat jongere generaties dit missen. Slechts een kwart van de Nederlandse basisscholieren vindt lezen ‘erg leuk’. Bij middelbare scholieren neemt het dramatische vormen aan. Qua leesattitude staan onze 15-jarigen internationaal op de laagste treden. Bijna de helft leest nooit voor zijn plezier. Over de boekenlijst zijn ze ronduit negatief. Onderzoekers spreken zelfs over ‘emotionele weerstand’ tegen lezen.

Netflix

Vanaf groep 5 van de basisschool neemt leesplezier al af. Middelbare scholieren en mbo-studenten, ondervraagd door Sardes in opdracht van de Onderwijsraad, geven aan dat sociale media, mobiele telefoon, games, Netflix en huiswerk hen van de boeken weghouden. “Lezen moet duidelijk concurreren met andere activiteiten”, concluderen de onderzoekers. Voor jongens telt bovendien het niet-stoere imago van lezen. Maar is dat in Portugal, aan de internationale top qua lezen, dan zoveel anders?

Dat lezen en taalvaardigheid onontbeerlijk zijn om verder te komen in de samenleving, zullen weinigen bestrijden. Het gaat echter niet om zomaar lezen, maar om het ‘diepe lezen’, aldus de voorzitters van de Onderwijsraad en van de Raad van Cultuur in een interview met Trouw. Rustig zitten met een boek. Ze leggen uit: met diep lezen wordt er een ander soort concentratie gevraagd van je brein. Je denkt in verschillende lagen, legt verbanden, en het geeft bepaalde inzichten. Ze roepen het kabinet op meer aan leesbevordering te doen.

Op beleidsniveau is er ‘geen sterk besef’ van mogelijke effecten van ‘lezen voor het plezier’ op de taalvaardigheid van leerlingen, concluderen de onderzoekers van Sardes. Ook ouders kunnen een tandje bijzetten. Ze mogen best wat strenger zijn wat betreft het gebruik van smartphones en laptops, vinden leerlingen zelf. Volgens kinderboekenschrijver Jacques Vriens is het onderwijs te veel gericht op korte-termijnresultaten die veel tijd opslokken. “Durf de moed te hebben om te zeggen: Wij kiezen voor leesplezier, want dat levert op langere termijn heel veel op en is van blijvende waarde.”

Wat denkt u, hoe kunnen we het leesplezier bevorderen?

Stuur uw reactie van circa 150 ­woorden uiterlijk dinsdag 12 uur naar lezers@trouw.nl, voorzien van naam en adres. Een keuze uit de ­antwoorden verschijnt woensdag.

Wilma van Meteren vervangt Monic Slingerland, die als chef opinie van Trouw elk weekend een vraag stelt aan de lezers. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden