Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe kunnen de tegenpolen in de wereld elkaar toch ontmoeten zonder de last van het vooroordeel?

Opinie

Nelleke Noordervliet

Nelleke Noordervliet © Nelleke Noordervliet
Column

Kamel Daoud is een moedig man. Hij is Algerijn, journalist en schrijver. In december 2014 kreeg hij een fatwa aan zijn broek wegens belediging van de islam en van de Arabische taal en nog zo wat zaken waar een rechtzinnige imam opgewonden van raakt. Aanleiding was zijn roman 'Meursault, contre-enquête'. 

Die is bedoeld als tegenhanger van 'De vreemdeling' van Albert Camus. Eind 2015 kwam de Nederlandse vertaling uit. Toen werd hij ook hier bekend.

Lees verder na de advertentie

Onlangs hield hij in Amsterdam een rede, die De Groene Amsterdammer publiceerde. Daarin probeert hij zo eerlijk mogelijk een antwoord te geven op de vraag: wat doen we met de Ander? Het gaat over Noord en Zuid, Oost en West, en hoe die tegenpolen elkaar toch kunnen ontmoeten zonder de last van het vooroordeel. Dat zijn woorden hier op instemming kunnen rekenen maar in zijn eigen land ongetwijfeld protest zullen uitlokken, kan erop duiden dat hij aan 'onze' kant staat, en dat we hem daarom onthalen als een lucide denker over de problemen van migratie. Maar het is complexer en tegelijk simpeler.

Zijn stelling is: de schuld voor de ellende van migratie treft iedereen. Belangrijker dan de omstandigheden van de ontvangst zijn de redenen voor vertrek. In het Algerije van Daoud wordt het Westen veroordeeld voor het kolonialisme en voor de manier waarop het immigranten weert, terwijl er tegelijkertijd denigrerend wordt gesproken over de vluchtelingen uit de sub-Sahara. Groepen migranten worden zonder pardon over de grens gezet. De eigen verantwoordelijkheid wordt ontkend en ontlopen. Dat geldt ook voor al die landen van waaruit mensen wegtrekken op zoek naar een beter leven. Het recht om een beter bestaan te vinden ontzegt Daoud niemand. Aan het slot van zijn betoog getuigt Daoud van zijn geloof in de kracht van de literatuur. Daarin zou ik hem graag willen volgen, maar dat is een ander verhaal.

De mens is slecht. En de westerse mens is wel heel erg slecht omdat hij heeft veroverd en uitgebuit

De mens is slecht

Nu gaat het me om de rol van de schuld. Die zit diep in de christelijke traditie ingebakken, en is de meest verlammende en vreugdeloze bijdrage aan onze cultuur. Aan de individuele schuld is binnen het rooms-katholicisme nog wel wat te doen door het onvolprezen sacrament van de biecht en de vergiffenis van de zonden, aan de collectieve schuld is door de enkeling weinig te doen. De mens is slecht. En de westerse mens is wel heel erg slecht omdat hij heeft veroverd en uitgebuit. Zijn welvaart maakt hem per definitie tot misdadiger en racist. Of hij nu spijt heeft gekregen van zijn historische rol en probeert van alles goed te maken door hulp, geld, excuses, het doet niet ter zake. De rolverdeling is te nuttig in zijn eenvoud. Aan de ene kant een machtig blok westerse landen die schuldig zijn aan de armoede van de rest, en aan de andere kant die andere landen die het slachtofferschap met verve uitdragen.

Zo zegt Daoud: "In het Zuiden is het Westen een gedroomde maar tweeslachtige plaats. Men droomt ervan het te bezoeken, maar ook het te vernietigen. Men wil er wonen en het ook omverwerpen. Men wil het bekeren, maar ook genieten van de vrijheid die er mogelijk is.(...) Het Westen kan voor alles dienen, en vooral om geen verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen wereld."

Superieure zendingsgedachte

Omgekeerd zullen er in het Westen ook wel dit soort ambivalente beelden bestaan, bijvoorbeeld de gedachte dat de rest van de wereld op de introductie - desnoods met geweld - van de democratie naar westers model zit te wachten. De superieure zendingsgedachte begeleidt nog altijd onze gesprekken met andersdenkenden. Tegelijk is het geloof in eigen waarden en verworvenheden nodig om zinvol een gesprek aan te gaan. Maar het discours over de Ander, zegt Daoud, gaat nu meer over angst dan over nieuwsgierigheid.

Het Westen kan en wil zich niet bevrijden van de collectieve schuld. Het Oosten/Zuiden kan en wil zich niet bevrijden van het comfortabele slachtofferschap. Daoud, moedig als hij is, zal niet in zijn eentje Jemen, Saoedi-Arabië, Soedan, Mali, Centraal Afrikaanse republiek, Congo en noem al die onvrije of falende staten maar op, tot rede en verantwoordelijkheid kunnen brengen. Als hij maar kan blijven schrijven en spreken.

Nelleke Noordervliet, schrijfster van veelgelezen romans, geeft wekelijks haar visie op de actualiteit. Lees hier eerdere artikelen. 

Deel dit artikel

De mens is slecht. En de westerse mens is wel heel erg slecht omdat hij heeft veroverd en uitgebuit