Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe halen we de krenten van waarheid uit de pap van leugens?

Opinie

Nelleke Noordervliet

© Nelleke Noordervliet
Column

'Nepnieuws'. Zelden zo vaak dat woord gehoord als in het afgelopen jaar. Tweede Kamerleden sloegen elkaar deze week met beschuldigingen van nepnieuws om de oren. 

Het internet wordt geteisterd door nepnieuws, geplaatst door infiltrerende mogendheden dan wel individuele idioten. Dat is niet nieuw, maar het wordt wel erg massaal. Trump was de grote aanjager ervan. In ieder bericht dat niet uit zijn eigen koker kwam ontwaarde hij leugens. The Washington Post heeft nu uitgezocht dat Trump zelf sinds zijn aantreden zo'n 1628 onjuiste beweringen deed en dat daar elke dag gemiddeld 5,5 onjuiste beweringen bijkomen. De onderbouwing van een uitspraak staat in het Witte Huis kennelijk niet erg hoog aangeschreven.

Lees verder na de advertentie

De minachting voor feiten, voor onderzoek, voor wetenschappelijke analyses, voor inhoudelijke argumentatie is niet alleen bij Trump te vinden. Hij is een markante vertegenwoordiger van identiteitspolitiek die het belang van de eigen groep stelt boven waarheid en fatsoen. Zijn groep is het witte alfamannetje. In verschillende gradaties van hinderlijkheid doen andere groepen hetzelfde. De eigen identiteit wordt verdedigd met alle middelen, de 'vijand' wordt bestookt met persoonlijke aanvallen en verdachtmakingen.

De eerlijkheid en de liefde voor de waarheid die we van wetenschappers vragen, moeten we ook van onszelf vragen

Je kunt zeggen: ach, dat hoort er een beetje bij. In het vuur van een strijd ga je weleens te ver. Een goed voorbeeld is de zwartepietendiscussie bij ons, die elk jaar weer een stukje in de overdrive gaat. Beide partijen voelen zich in het diepst van hun identiteit beledigd en aangetast. De pro-pieten vanwege het feit dat hun onschuldige traditie opeens een racistische dimensie krijgt, de anti-pieten omdat hun gevoelens van discriminatie en slavernijleed niet worden erkend. Bemiddeling door veelkleurige pieten of Spaanse edelen met roetvegen heeft helaas nog niet tot vrede of een bestand geleid.

Wetenschap

Ook in andere discussies blijft de tendens van agressieve identiteitspolitiek aanwezig. Alice Dreger vertelde erover in een interview in de Volkskrant van woensdag 15 november. Dregers terrein is menselijke seksualiteit. Ieder woord dat je daarin spreekt, kan rekenen op een geharnaste ontvangst door gender-activisten. Haar probleem is dat het activisme van sommige groepen met een in principe goed punt soms hen onwelgevallige wetenschappelijke onderzoeksresultaten affakkelt, de onderzoeker bedreigt en de discussie op de persoon speelt en niet op de inhoud. Dat is extra bedreigend en intimiderend als die houding wordt aangenomen door collega-wetenschappers die hun activisme boven de waarheid stellen. Dreger is om haar voorzichtige en wetenschappelijk deugdelijke standpunten bedreigd. Die heftigheid vinden we ook in de slavernij- en 'white privilege'-discussie.

Iedere wetenschapper realiseert zich dat hij/zij vanuit ten dele misschien onbewuste vooroordelen opereert. Als het goed is probeert hij die zoveel mogelijk te onderkennen en te weren en staat hij open voor kritiek op zijn positie en bevindingen. Snijdt de kritiek hout, ook al komt hem dat niet goed uit, dan zal hij die kritiek toch serieus moeten nemen en verwerken. Snijdt de kritiek geen hout, dan zal hij dat moeten aantonen. Alles in een faire discussie over de inhoud. Een wetenschapper heeft wat dat betreft geen benijdenswaardige positie in een gepolitiseerde samenleving waar identiteitspolitieke belangen boven waarheidsvinding gaan.

Dat geldt niet alleen voor wetenschappers, maar voor ons allemaal. De eerlijkheid en de liefde voor de waarheid en de twijfel die we van wetenschappers vragen, moeten we ook van onszelf en van elkaar vragen. Het kan er weleens fel aan toe gaan. Meningen en interpretaties van feiten botsen nu eenmaal, maar als we onszelf niet in twijfel kunnen trekken mogen we ook anderen niet de maat nemen.

Maar goed, blijft nog dat nepnieuws en de menselijke neiging onbewezen onzin voor waar aan te nemen. Nepnieuws is een vorm van activistische verdachtmaking. Hoe halen we de krenten van waarheid uit de pap van leugens? Allemaal op cursus 'mediawijsheid'. Te beginnen met de leden van de Tweede Kamer.

Nederland, Spanje en Engeland waarschuwden deze week net als de EU los van elkaar voor Russische propagandapraktijken. De angst voor inmenging vanuit Rusland groeit. 

Deel dit artikel

De eerlijkheid en de liefde voor de waarheid die we van wetenschappers vragen, moeten we ook van onszelf vragen