Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Hoe gaat Amsterdam excuses aanbieden voor het slavernijverleden?

Nu onderzoekers hebben vastgesteld dat de rol van de stad Amsterdam bij de slavernij zeer groot was, zullen officiële excuses onvermijdelijk volgen. Dat lijkt me ook goed, de vrees voor schadeclaims heeft de overheid er te lang van weerhouden zich als erfgenaam van deze schanddaad te verontschuldigen.

Niemand hoeft bang te zijn dat hij daarmee persoonlijk als slavendrijver wordt bestempeld, dat misverstand wordt met een zekere gretigheid gecultiveerd, maar het gaat erom dat de rechtspersoon ‘Nederland’ of ‘Amsterdam’ kan worden aangesproken op wat hij heeft aangericht, zoniet juridisch dan toch moreel. Zeker wanneer het onheil nog doorwerkt in het heden. Tegelijkertijd voorzie ik nog heel wat heibel.

Pijnlijke verhalen

Het gaat de nazaten van slaven niet om individuele vergoedingen, maar om ‘collectieve reparatiemogelijkheden’, zei Urwin Vyent woensdag in de Volkskrant. “Denk aan educatie om hedendaags racisme en huidige ongelijkheid aan te pakken, en een Slavernijmuseum voor een gevoel van saamhorigheid.” Mijn gedachten gingen meteen ruim tien jaar terug: ik sprak Vyent toen in buurthuis Kwakoe in de Bijlmer, ter voorbereiding van mijn boek ‘De inboorling’, over de 28 Surinamers die in 1883 letterlijk te kijk werden gezet op de Wereldtentoonstelling van Amsterdam. Ik wilde weten hoe het de Surinamers was vergaan die een eeuw later naar Nederland kwamen, en Vyent kon daar uit eigen ervaring pijnlijke verhalen over vertellen.

Vyent is inmiddels directeur van het instituut voor het slavernijverleden Ninsee, een van de partijen die deelneemt aan de ‘verkenning’ voor een Slavernijmuseum – dat dat er komt, staat vast, de regering heeft ook al geld toegezegd, maar de invulling en de locatie moeten nog worden bepaald.

Gebruik hiervoor het Tropenmuseum 

Mijn voorstel is het Tropenmuseum hiervoor te bestemmen, als een vorm van historische gerechtigheid: in 1864 opgericht als kroon van koloniale trots, nu gewijd aan de prijs die voor die trots werd betaald. En niet getreurd, de historische collectie hoeft niet naar de vuilstort, het museum zit al in één organisatie met drie andere musea (Volkenkunde in Leiden, Wereldmuseum in Rotterdam, Afrikamuseum in Berg en Dal), daar moet iets te regelen zijn.

Locatie opgelost, nu de invulling nog. En wel zo dat er, zoals Vyent beoogt, een ‘gevoel van saamhorigheid’ ontstaat. Dit is problematisch. Nederland is betrokken geweest bij slavernij in verschillende tijden en verschillende landen, het weglaten van bepaalde episodes kan alleen maar onvrede opleveren – en die onvrede is er al volop. De gemeente Amsterdam heeft ervoor gekozen zich te beperken tot de trans-Atlantische slavenhandel, dus die tussen Afrika en Amerika. ‘Nieuwe apartheid’, noemde een Indonesiër dat bij een bijeenkomst in het Bijlmerparktheater, en hij had een punt. De VOC was ook in Azië zeer actief in de slavernij – ‘daar werd wat gruwelijks verricht’, om een boektitel te citeren. En dan is er nog het heikele thema van de Moren die witte slaven hielden, dat kan niet ongenoemd blijven. 

Wie niets wil bagatelliseren, moet aan alles recht doen.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden