OpinieHerdenken

Historicus Van der Heijden heeft zo zijn eigen mythes die hem ‘houvast bieden’

Laat historicus Chris van der Heijden zijn eigen mythes over de Tweede Wereldoorlog tegen het licht houden, bepleit publicist Maarten van Voorst tot Voorst.

Het interview met Chris van der Heijden (Letter&Geest, 2 mei) noopt tot enkele kritische opmerkingen. In het vraaggesprek presenteert hij zich als een rebel die met gusto tegen de ‘mythes’ van het ‘heel kleinburgerlijke’ en ‘moralistische’ Nederland schopt. Maar hoe zit het dan met zijn eigen ‘mythes’, het framewerk dat hem ‘houvast biedt’?

Over zijn vader, die in dienst van de Waffen SS aan het oostfront vocht, stelt hij bijvoorbeeld: “Ik vind hem nog steeds geen oorlogsmisdadiger”. (In NRC zei Van der Heijden eerder al: “voor zover ik kan zien heeft hij geen misdaden tegen de menselijkheid begaan”.) Eenieder die ook maar een boek over Oost-Europa ten tijde van de Tweede Wereldoorlog heeft gelezen, zoals Timothy Snyders ‘Bloedlanden’ of ook gespecialiseerde studies zoals die van Kai Struve, kan dergelijke opmerkingen slechts als absurd typeren.

Onomstotelijk bewijs is wellicht niet te vinden, maar het vereist een hoge mate aan zelfbedrog om te denken dat in deze storm van duizendvoudig moorden en plunderen de eigen vader slechts een (toekijkende) omstander was en alleen diens wapenbroeders hun handen vuil gemaakt zouden hebben. Grenst een dermate onwaarschijnlijke stelling niet aan een poging om goed te praten wat niet goed te praten is?

Van der Heijden ontwijkt een inhoudelijke reactie met persoonlijke insinuaties

Van een beschamende argumentatieve armoede zijn ook Van der Heijdens uitlatingen over de overleden hoogleraar Evelien Gans. In haar helder onderbouwd essay ‘Iedereen een beetje slachtoffer, iedereen een beetje dader’ (De Groene Amsterdammer, 2010) legde zij ‘het patroon van secundair antisemitisme’ in zijn boeken bloot.

Aan de hand van het werk van het Duitse artsenechtpaar Mitscherlich identificeerde Gans in Van der Heijdens oeuvre ‘een onvermogen te rouwen’: “Hoe kan men als (kind van) ‘daders’ rouwen om diegenen die slachtoffer zijn geworden van het eigen collectief, de eigen ouders?” In het interview is nu de nagedachtenis aan Gans zelf het doelwit van Van der Heijdens gebrekkige empathie geworden. Een inhoudelijke reactie op haar kritiek ontwijkt hij door persoonlijke aanvallen en insinuaties te uiten. Van der Heijden claimt dat Gans ‘fascist’ geroepen zou hebben tijdens zijn promotie; een bewering die door andere destijds aanwezigen stellig wordt ontkend.

Vanuit zijn laconieke, ontmythologiseerde perspectief zet Van der Heijden de democratische staat Israël weg als ‘een onherstelbare vergissing’ en een suïcide betitelt hij lapidair als ‘sprong van het balkon’. Niettemin verbaast hij zich dat zijn provocaties zoveel weerstand oproepen.

Wordt het niet eens tijd dat Van der Heijden de mythes die hem ‘houvast bieden’ kritisch tegen het licht houdt?

Lees ook:

De oorlog is ons laatste houvast

Zijn boek ‘Grijs Verleden’ veroorzaakte in 2001 een kleine storm. Nu ligt er een nieuwe, geïllustreerde versie. Nee, die is niet herzien, legt Chris van der Heijden uit. ‘De bezetting duurde vijf jaar, achteraf is daar een logische geschiedenis van gemaakt.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden