null

OpinieGeschiedenis

Historici letten te weinig op religie, ook als het gaat over koloniale oorlogen

Religie speelde in de kolonisatie door Nederlanders een prominente rol. Waarom gaat het daarover zo weinig in het historisch debat, vraagt historicus en docent geschiedenis Nuri Kurnaz.

Nuri Kurnaz

Dankzij de Revolusi-expositie in het Rijksmuseum en de presentatie van het recente Niod-onderzoeksprogramma staat het koloniaal verleden sterk in de belangstelling. Die geschiedenis is van alle kanten zo beladen dat het eigenlijk nooit mogelijk is om iedereen tevreden te stellen. Toch is dat geen reden te vergeten dat ons verleden zich ook afspeelde in een religieuze samenleving.

Zendelingen en missionarissen, religieuze afwegingen en religieus-politieke opvattingen speelden daarin een prominente rol. Zo kreeg de Gouverneur Generaal van Nederlands-Indië Alexander Idenburg vanuit Nederland kritiek dat hij niet vroom genoeg was.

Tegelijk werd het koloniaal bestuur gestuurd door een fascinatie met de religieuze motieven van de ‘inlander’. De archieven staan vol bronnen waarin koloniale ambtenaren chocola proberen te maken van het islamitisch geloof en de religieuze motieven van moslims in Nederlands-Indië.

En Snouck Hurgronje, adviseur van het koloniaal bestuur in 1898, schreef het volgende: “Het hoofdbestanddeel der marechaussee, die speciaal de contraguerrilla voert, beschouwen hun werk ook als een heiligen oorlog en zijn op hunne wijze fanatiek Christelijk.”

Het contrast tussen de prominente plaats van religie in de archieven en de hedendaagse desinteresse in religie in de gekoloniseerde gebieden is enorm.

In de expositie in het Rijksmuseum ligt wel een geroofde koran, wat ten dele bijdraagt aan het nodige begrip. Het is een in 1948 geroofd, handgeschreven manuscript. Met kalligrafische pracht zijn de Arabische letters geschreven op de bladeren en vele ornamenten aangebracht. Maar wie kan zich voorstellen wat voor waarde de familie van de imam in Java, uit wiens huis het is geroofd, hechtte aan deze koran? En wie kan zich nog voorstellen wat de vele andere amuletten, relikwieën en zelfs kanonnen voor religieus-mystieke waarde en betekenis hadden?

Ik stel voor dat we de geschiedenis weer bekijken vanuit het perspectief van de actoren. Wat zij belangrijk vonden in het dagelijks leven moet weer prominenter terug in onze geschiedbeoefening en publieksgeschiedenis, zeker als het gaat over kolonisatie en dekolonisatie, waarin het geloof zo nadrukkelijk een inspiratiebron was.

Lees ook:

Laat Indonesiërs ‘ons’ koloniaal verleden onderzoeken

Het koloniale verleden in ‘De Oost’ staat volop in de belangstelling. Maar waarom stellen we onze archieven dan niet open voor Indonesische onderzoekers, vraagt Rick Honings, Scaliger-hoogleraar Bijzondere Collecties aan de Universiteit Leiden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden