ColumnErik Ex

Hier, in Srebrenica, zag Alma haar vader voor het laatst

Geschiedenisleraren houden van oorlogen. Oorlogen hebben een begin en een einde. Ze hebben twee partijen, winnaars en verliezers, een aantal oorzaken en een aanleiding. Een aartshertog werd door zijn hoofd geschoten, een paus roept op tot kruistocht. Lekker overzichtelijk.

Toch vermoed ik dat veel geschiedenisleraren de oorlog in voormalig Joegoslavië overslaan. Hij past niet zo goed in het plaatje. Dat was een wespennest, iedereen streed tegen iedereen. Daarnaast was het allemaal best ver weg. Toch is er dat ene ding. Srebrenica, die genocide. Hoe zat dat ook alweer? En wat deden ‘onze jongens’ daar eigenlijk?

Omdat twee collega’s en ik vonden dat daar toch maar eens aandacht aan moest worden besteed, zetten we een paar jaar geleden een onderwijsproject op voor onze havo 5. Deze leerlingen zouden nu eens echt begrijpen hoe het zat.

Ze gingen steeds meer beseffen wat er op die plek gebeurd was

We begonnen met een leerlingconferentie waar we in gesprek gingen met drie dutchbatveteranen. Zij hadden het meegemaakt. Ik zag mijn leerlingen beseffen: deze mannen waren dáár. Zij hebben ze gezien, de soldaten van Mladic, de vluchtende Bosnische moslims, het vallen van de enclave. Hadden ze het anders moeten doen? Wisten ze wat er te gebeuren stond? In die chaos van Srebrenica 1995.

Op de tweede conferentiedag beklom Alma Mustafic het podium. Zij was 14 in 1995, vluchteling in haar eigen stad. Niet veel jonger dan mijn leerlingen. Ze overleefde de genocide en kwam naar Nederland. Nog nooit zag ik de leerlingen zo geboeid en tegelijk met zoveel afschuw luisteren. Ze gingen er steeds minder van begrijpen, maar steeds meer beseffen wat op die plek gebeurd was.

Een paar maanden later reden we richting die plek. Toen de oude compound van Dutchbat aan de linkerzijde opdoemde wisten de leerlingen: hier zag Alma haar vader voor het laatst. Aan de rechterhand zagen we rijen en rijen aan witte grafzerken, daar ligt hij ergens begraven. En nog zoveel andere leden van haar familie en meer dan 8000 mensen van andere families. Doodgeschoten in die warme zomer van 1995, in deze groene bergen. Terwijl de wereld de andere kant opkeek. Onbegrijpelijk.

Dit verhaal is nog geen geschiedenisverhaal

Bij mijn leerlingen zag ik steeds meer het besef ontstaan dat deze oorlog niet te bevatten ís. Maar dat dat dus misschien ook wel geldt voor al die andere oorlogen die zo overzichtelijk leken. Die oorlogen die ze alleen uit de boekjes kenden. Ook die oorlogen waren een chaotische hel. Pas later, door mensen die er niet bij waren, tot een overzichtelijk geschiedverhaal gesmeed.

Een paar leerlingen gaven het nog niet op. Hoe gaven ze er híer op school dan les over? We namen ze mee naar de middelbare school in het verderop gelegen Bratunac. Daar werd de deur voor ze dichtgeslagen: “Wij geven geen les over de gebeurtenissen van 1995”. Dit verhaal is nog geen geschiedenisverhaal, het is nog niet voorbij.

In Bosnië en ook hier in Nederland heeft de tijd de wonden nog niet kunnen helen, dat maakt het moeilijk begrijpen. Maar juist daar ligt de waarde van onderwijs over dit onderwerp.

Erik Ex (32) is leraar geschiedenis op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam en werkt voor Schoolinfo, dat zich bezighoudt met onderwijsinnovatie. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden