column

Het zou veel schadelijker kunnen zijn als Poetin geen gas meer kan exporteren naar Europa

Irene van Staveren Beeld Maartje Geels

Ons land werd vorig jaar voor het eerst sinds decennia weer netto-importeur van gas. Dat gas komt voornamelijk uit Noorwegen, maar ook uit Rusland. De omslag van export naar import betekent ook dat landen om ons heen die voorheen Gronings gas afnamen nu meer Russisch gas kopen.

Vandaar dat er driftig gebouwd wordt aan een tweede gasleiding die vanuit Rusland, via de Oostzee, naar Duitsland gaat: Nord Stream 2. Die wordt aangesloten op het Nederlands gasnetwerk, via een fabriek die stikstof toevoegt om het Russische aardgas dezelfde lage calorische waarde te geven als ons eigen gas.

Economisch gezien is Russisch gas een goede keuze want het is goedkoop. Rusland heeft een enorme gasvoorraad en wil daar graag aan verdienen. En de Russen willen er zo snel mogelijk vanaf, want Europa maakt de omslag naar duurzame energie. Dat doet de vraag naar fossiele energie – zoals olie en gas – op termijn dalen. De Russen hebben dus haast. Daarom is alleen Nord Stream 1 niet genoeg. De capaciteit moet omhoog om maximaal aan de export van het aardgas te kunnen verdienen. En Europa – met Duitsland voorop – wil daar graag van profiteren. Want het zal nog heel wat jaren duren voordat Europa volledig zonder gas kan.

Toch is er ook kritiek op de toenemende import van Russisch gas. Maken we ons daarmee niet te afhankelijk van Poetin? Kunnen we dan nog wel kritisch zijn? Ik snap de ongerustheid. Maar ik vind Nord Stream 2 juist heel geruststellend. Want klassieke economen zoals David Ricardo betoogden al in de negentiende eeuw dat internationale handel een vorm van vredig samenleven is. Landen die wederzijds van elkaar afhankelijk zijn via importen en exporten en buitenlandse investeringen zullen elkaar niet zo snel aanvallen. Oorlog schaadt dan niet alleen de belangen van de ander, maar ook het eigenbelang. 

Dell-theorie

Handel is dus een economische vorm van diplomatie. De Amerikaanse politiek commentator Thomas Friedman heeft er zelfs een geheel eigen theorie van gemaakt, genaamd naar het computermerk Dell: de Dell-theorie van conflictpreventie. Die verwijst naar het feit dat elke Dell-computer uit onderdelen bestaat die in veel verschillende landen worden gemaakt. Dus, zo betoogt Friedman, hoe meer handel en buitenlandse fabricage door een bedrijf, des te minder oorlog.

Deze theorie gaat natuurlijk lang niet altijd op. Denk aan de handelsoorlog tussen de VS en China die juist is ontstaan vanwege Donald Trumps ongenoegen over te veel, in plaats van te weinig handel. Maar misschien heeft Friedman toch gelijk, want achter de schermen zijn de Amerikanen en Chinezen druk aan het onderhandelen om de situatie weer te normaliseren, vanuit het besef dat beide landen schade ondervinden van de wedloop in importheffingen.

Dat is ook een vorm van economische diplomatie: onderhandelen over betere handelsvoorwaarden. Laten we daarvan leren als het gaat om Russisch gas. Want er is één ding nog gevaarlijker dan gedeeltelijke energieafhankelijkheid van Rusland. En dat is géén afhankelijkheid van Rusland. Als Poetin niet meer kan exporteren naar Europa, heeft hij ook niets meer te verliezen in Europa. En dat zou weleens veel schadelijker kunnen zijn.

Vanuit dat gezichtspunt is het maar gelukkig dat de handelsbalans tussen ons land en Rusland zelfs zonder gasimporten al in het voordeel van de Russen uitvalt. Ze verdienen aardig aan ons land en zullen dat graag willen uitbreiden met gasinkomsten. De Groningers willen dat vast ook – en wat mij betreft is het ook verstandig voor de rest van het land. 

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie.

Lees ook:

Ambassadeurs VS en Rusland bakkeleien over gasleiding

Het gehakketak over de aanleg van de Nord Stream 2 neemt toe. De opiniepagina’s van een Nederlandse krant worden benut voor de strijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden