Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Het zou goed zijn als we begrepen dat voor verschillende groepen verschillende dingen heilig zijn

Er zijn tijden geweest, ik kan me ze nog wel herinneren, dat de dagen zich vrolijker lieten openvouwen dan nu. Aan de ene kant van de wereld proberen agressieve kiezers het tellen van de stemmen te stoppen; ze kunnen niets verdragen dan hun eigen stem. Aan de andere kant van de wereld vallen doden door jihadistische terreur – een leraar, kerkgangers, willekeurige burgers. In Rotterdam is een leraar ondergedoken, bang voor zijn veiligheid nadat moslimleerlingen zich opwonden over een cartoon die al jaren in zijn lokaal hing. Uit Den Bosch komen soortgelijke berichten. En in Amsterdam zal de imam van de Blauwe Moskee vanwege de vele bedreigingen voorlopig niet meer preken.

Waren we een gezin, nationaal en internationaal, dan zou iemand roepen dat we nodig moesten praten, maar we zijn geen gezin en lang niet iedereen wil praten. Wat te doen? De onderwijsministers Slob en Van Engelshoven laten weten dat het intimideren en bedreigen van leraren niet getolereerd kan worden. “Hier treden wij hard tegen op.” Dat is natuurlijk terecht. Maar hoe? En tegen wie? Op sociale media weet men het wel: de schuldigen moeten worden geschorst of erger. Wellicht is dat inderdaad noodzakelijk om een grens te trekken. Maar dat zal hun gedachten over het ‘beledigen van de profeet’ – die trouwens helemaal niet voorkwam op de betreffende cartoon – niet veranderen, vrees ik.

Ze zullen er ook niet van leren hoe om te gaan met de botsing der ideeën in een open samenleving. Daarvoor is een gesprek nodig, niet alleen in de klas trouwens, over de functie van taboes in verschillende gemeenschappen; inclusief de liberaal-seculiere, die niet altijd beseft dat ook zij taboes heeft – of zijn er onder ons die de Holocaust-cartoonwedstrijden in Iran zouden willen verdedigen?

Een beetje lachen om jezelf helpt ook

Ik bedoel niet dat we elkaars taboes moeten delen, helemaal niet, maar het zou goed zijn als we begrepen dat voor verschillende groepen verschillende dingen heilig zijn. En dat daar alleen mee te leven valt als we ieders leven respecteren. Een beetje kunnen lachen om jezelf helpt ook. “De proef van een goede religie is of je er grappen over kunt maken”, zei G.K. Chesterton.

Ik besef dat dit allemaal gemakkelijker gezegd is dan gedaan. Een gesprek, niet alleen in de klas? Je ziet aan de VS hoe dat, naarmate de polarisatie langer duurt en opgestookt wordt, schier onmogelijk is. “Amerika is een land zonder samenhang geworden, een samenleving zonder samen”, schreef Frans Verhagen in NRC. In zo’n land wankelt het principe van het beschaafde botsen – wat de democratie uiteindelijk is – als het niet al te laat is.

Dit beschaafde botsen is wat Hans Achterhuis en Nico de Koning in 2014 uitwerkten in hun boek ‘De kunst van het vreedzaam vechten’. Om de neiging tot geweld te dresseren, hebben samenlevingen volgens hen in een eeuwenlang proces van alles opgetuigd; het gaat niet zomaar. Al die instituties bij elkaar – de rechtspraak, wetenschap, handel, vrijheid van expressie, scheiding der machten, overlegcultuur – vormen samen het ‘gesprek’ dat ik bedoel.

Het mag niet verstommen.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden