null Beeld

ColumnSylvain Ephimenco

Het wokisme kent zijn eigen inquisitie: de cancelcultuur

Sylvain Ephimenco

Het leuke van de rubriek ‘Theologisch elftal’ in Trouw is dat je soms nieuwe inzichten erin kan ontdekken die met je eigen perceptie juist schuren of botsen. Zo ook donderdag, toen de woke-beweging onderwerp was van de discussie tussen hoogleraar publieke theologie Erik Borgman en aalmoezenier bij defensie Sanneke Brouwers. Beiden vonden dat je in het wokisme iets kunt ontdekken dat grenst aan de christelijke theologie. Iets religieus dus dat met slachtofferschap, zonde en verzet tegen onrecht te maken heeft. Niet onwaar, maar deze stelling dient toch genuanceerd te worden. Dat doet ook Sanneke Brouwers wanneer ze opmerkt dat er door wokisten een scheidslijn wordt getrokken tussen wie werkelijk ‘wakker’ is, en wie nog niet: ‘Maar je kunt woke zijn, en toch blind voor je eigen buitensluitende mechanismen.’ En dit is juist wat een te geprononceerd religieuze neiging problematisch maakt.

Ook het christendom kende in het verleden buitensluitende mechanismen voor elementen die niet als zuiver in de leer werden beschouwd. Excommunicatie is hier het meest aansprekende voorbeeld van. Wie niet in de pas liep, werd uit de kerkelijke gemeenschap gestoten. Een stap verder ging de inquisitie door de katholieke kerk die zich van rechtbanken en folteringen bediende om ‘ketters’ op de brandstapel te doen belanden. Ook binnen de woke-beweging worden soms afrekening en uitstoting gesignaleerd.

Je zou ook kunnen zeggen dat het wokisme zijn eigen inquisitie kent, maar dan natuurlijk geweldloos, voor wie zich niet voldoende ‘wakker’ opstelt. Dit uitsluitingsmechanisme heet dan ‘cancelcultuur’ wat zich uitdrukt in repressieve handelingen zoals het eisen van het ontslag van personen met dissonant geluid of ze door activisme (bezetting van zalen of demonstraties) monddood proberen te maken. Naast het licht van christelijke basiswaarden heerst bij het wokisme ook de sombere kant van een doorgeslagen onverdraagzaamheid.

Onverdraaglijk ervaren onrecht

Ik moet ook denken aan Lama Abu-Odeh, Palestijns-Amerikaanse professor, die vorig jaar in een interview de opkomst van het wokisme in het westen met die van het islamisme in het Midden-Oosten gelijkstelde. Toch vindt Erik Borgman dat de woke-beweging ‘weeffouten van de westerse cultuur’ blootlegt: ‘Onze cultuur is steeds bezig om maar níet te hoeven luisteren naar dissonante en niet-gehoorde stemmen.’

Is dit echt zo? Het antwoord komt indirect van essayist Pascal Bruckner, zaterdag in Trouw: ‘Juist tegen westerse democratieën, die de rechten van minderheden en vrouwen het meest respecteren, wordt het meest geageerd. Mensen zijn zich sterker bewust van onrecht wanneer het afneemt; wat overblijft, wordt als onverdraaglijk ervaren.’

En zie dan hoe jaarlijks honderdduizenden mensen afkomstig uit dictaturen en autocratieën, hun leven in gammele boten riskeren om hun droom te realiseren: het westen met al zijn ‘weeffouten’, toeslagenaffaires of ‘institutioneel racisme’ koste wat het kost te bereiken. Daar kan geen woke-gedachte tegenop.

Drie keer per week werpt columnist Sylvain Ephimenco zijn blik op de actualiteit. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden