klein verslag

Het Tolerantiepad en de grens aan verdraagzaamheid

Beeld Willem Pekelder

Ik wilde een middagje naar Gorinchem omdat ik had gehoord dat daar sinds kort een Tolerantiepad bestaat. Alleen die naam al bracht me buiten zinnen van nieuwsgierigheid. De gekunsteldheid die ervan afstraalt! Wie bedenkt zoiets? En wat zou er te zien zijn?

Maar eenmaal in de Merwedestad ontdek ik dat het Tolerantiepad zich niet zomaar laat veroveren. Eerst moet je, zoals in veel kleinere gemeenten tegenwoordig, langs een lelijk bedrijventerrein. Pas daarna begint het echte Gorinchem, zal ik maar zeggen, en wel met de historische Grote Markt.

Daar is het Hugo de Groot Poortje te zien, waar de eminente rechtsgeleerde zich in maart 1621 per boekenkist doorheen liet voeren. De Groot was gevlucht uit Slot Loevestein en hoopte, zo lees ik, veilig onderdak te vinden in het vestingstadje bij de bevriende koopman Adriaan Daetselaar. Het Tolerantiepad bestond nog niet, onverdraagzaamheid des te meer. De Groot was remonstrants, dus rekkelijk, en werd niet geduld. Ook in Gorinchem niet.

Een medewerkster van de VVV vertelt: “Hij heeft hier maar een paar dagen gezeten. Op maandag was het weekmarkt, ook toen al, en De Groot heeft die gelegenheid aangegrepen om verkleed als metselaar naar de pont over de Merwede te gaan. Uiteindelijk is hij in Parijs beland.”

Onverdraagzaam

Op de buitenmuur van het Gorcums Museum herinnert een passage uit Annie Romein-Verschoors historische roman ‘Vaderland in de verte’ aan de boekenkist: “Elsken”, zei de schipper, “het leeft in die kist!” Ze keek hem spottend aan en zei: “Wist je niet dat boeken geest en leven hebben?” Gorinchem is een poëtische stad, zo blijkt. Wat bijvoorbeeld te denken van de benaming Huis van Inspiratie? Waar ik voor ik er erg in heb oog in oog sta met de Tolerantieboom? Weliswaar nog geen pad, maar wel een oude, knoestige fruitdrager, begrijp ik, met portretten van Gorcummers, die als teken van tolerantie een bloem omhoog houden. Een idee van plaatselijk fotograaf Johannes van Camp. In een toelichting wordt verwezen naar de Martelaren van Gorcum, in 1572 vermoord door de Geuzen. “Een gebrek aan tolerantie en wederzijds respect”, luidt de tekst.

Maar waarom een hint naar zo’n 450 jaar geleden? Is er daarna in Gorinchem niets onverdraagzaams meer gebeurd? En dan schiet me de Nashville-verklaring te binnen, waarbij begin dit jaar ook Gorinchem een rol speelde. Een dominee die mede het initiatief had genomen tot dat stuk mocht niet preken in de vestingstad. Zelf vind ik die verklaring intolerant, een ander de Grote Kerk die de predikant weigerde.

Nobel project

En juist van dat soort dilemma’s zie je niets terug op het Tolerantiepad. Op zich een mooie route over de vestingwallen, met aan de bomen levensgrote foto’s van bebloemde Gorcummers, maar als idee te gratuit. Waarom zegt geen van de geportretteerde ‘tolerantie-ambassadeurs’ dat er voor ieder ook een grens zit aan verdraagzaamheid, zowel in de tijd van Hugo de Groot als nu? En dat conflicten daarom onontkoombaar zijn? En hoe je daar dan weer mee om moet gaan?

Even later, wanneer ik met een uitsmijter spek aansterk van het Tolerantiepad, krijg ik een ingeving: Van Camps lieflijke foto’s roepen deze schurende vragen wel bij de bezoeker op. En misschien is dat alleen al de verdienste van dit op zich nobele project.

Lees ook andere Kleine Verslagen van Willem Pekelder:

‘Meneer Pleij, het zou toch gaan over de schaduwkanten van de Gouden Eeuw?’

Waar ik het vandaan had, weet ik niet meer, maar in de vaste veronderstelling dat hij zou komen spreken over de schaduwkanten van de Gouden Eeuw, ging ik naar een lezing van Herman Pleij in Delft. 

Doei, code geel! Mijn tuinameublement en ik hebben je overleefd

Opstaan in de winter, zei cabaretier Paul van Vliet, lijkt op de KVP (nu CDA): een beetje naar links draaien, een beetje naar rechts draaien, en er toch niet uit kunnen komen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden