Beeld Trouw

Column Nelleke Noordervliet

Het stockholmsyndroom van de westerse vrouw

Boerkaverbod, Gay Pride, genderfluïditeit, genderneutrale woorden, uitstel van menopauze. Berichten hierover waren de afgelopen week in het nieuws. Daarnaast prominent twee verwerpelijke massamoorden door witte mannen. Deze kluwen nieuwsfeiten leken me plotseling alle in het licht te staan van een grote maatschappelijke verandering: de afbraak van het patriarchaat. De aanwezigheid van karikaturale witte mannen op hoge posities (Trump, Poetin, Bolsonaro etc.) bevestigt het naderende einde van een tijd.

Abram de Swaan heeft het onlangs nog uitgelegd in ‘Tegen de vrouwen’. De tijd van de (witte) heteroman als baas over alles en allen is voorbij. De vrouw (en niet alleen zij) eist haar positie van gelijkheid op. De meeste mannen vinden dat oké, maar in een wanhopig achterhoedegevecht verzetten andere mannen zich tegen de onafhankelijkheid van de vrouw en om het behoud van hun macht. In dat verzet vinden orthodoxe gelovigen en rechtse politici elkaar.

De onstuitbare opmars van de niet-man schept een flinke hoeveelheid onzekerheden en kwetsbaarheden. Het is nogal wat om een millennialang regerend systeem aan te vallen. Daarin kun je niet rigoureus genoeg zijn. Er mag dus niet zoveel worden ingebracht tegen de keuzevrijheid voor de eigen seksuele identiteit – hoe fluïde ook – en de behoefte aan erkenning. De eindeloze hoeveelheid letters die moet worden toegevoegd aan wat eens de homoseksuele gemeenschap was, maar nu lhbt+ is, wekt soms de lachlust op. Iedere groep eist zijn eigen letter op, weigering is belediging.

Hoeveelheid identiteiten stijgt spectaculair

Het positieve aspect van het nieuwe zelfbewustzijn is dat langzamerhand de slachtofferreflex plaatsmaakt voor de fuck you-reflex. Ik doe wat ik doe, ik ben wie ik wil zijn. De hoeveelheid identiteiten is spectaculair gestegen de laatste tien jaar, en elke identiteit kan zich gediscrimineerd voelen. Wordt iemand niet aangenomen voor een bepaalde functie dan is dat nooit vanwege ongeschiktheid, maar omdat hij/zij/het vrouw, gekleurd, homoseksueel, genderfluïde, interseksueel of dat allemaal tegelijk is.

De hysterische nadruk op genderidentiteit lijkt soms op een mode. Om mee te tellen in bepaalde kringen moet je een nieuw soort tussenidentiteit hebben en daar heel erg voor vechten. Opkomen voor de vrijheid te zijn wie je (af en toe) bent.

Het vrijheidsargument is het sterkste argument dat in onze samenleving geldt. Dat wordt dus ook van stal gehaald door vrouwen die ‘kiezen’ voor een nikab of een boerka. De ‘vrijheid’ te kiezen voor onderwerping en gevangenschap omwille van een god, die meestal als man wordt voorgesteld, is in mijn ogen een zeldzaam misbruik van het argument, een drogreden. Hier zien we hoe het patriarchaat door de slachtoffers ervan wordt verdedigd, een klassiek geval van het stockholmsyndroom, waarbij gegijzelden het opnemen voor hun gijzelnemers. Of het symbolische boerkaverbod het beste verweer is blijft de vraag.

Uitstel van menopauze

In mijn opsomming figureert ook het uitstel van de menopauze. Hoe dat zo? We lazen dat een gynaecoloog een techniek die hij gebruikt om jonge vrouwen met eierstokkanker toch een normale hormonale cyclus te geven toepast op vrouwen met angst voor menopauze-problemen.

Die kunnen ook worden bestreden met hormoonpillen, maar deze methode is ‘lichaamseigen’ en dus ‘beter’. Stel de menopauze twintig jaar uit en je hebt nergens last van.

Mijn eerste vraag luidt: bij uitstel beginnen de problemen toch twintig jaar later? Is het minder erg om op je 70ste menopauzeproblemen te hebben dan op je 50ste? Of wordt de menopauze niet uitgesteld maar opgeheven? Gewoon lekker door ovuleren en menstrueren tot je 90ste? Wat is daar het voordeel van?

Er zit iets anders achter: uitstel van menopauze is uitstel van veroudering. Oud ben je als vrouw liever niet. Mooi, sterk, jong, begeerlijk wil je zijn. Is dit nu een manier om de patriarch te paaien of is het een manier om onafhankelijk te zijn? Is dit vrijheid of is dit jezelf ondergeschikt maken aan een schoonheidsideaal? Is dit het stockholmsyndroom van de westerse vrouw?

Nelleke Noordervliet (Rotterdam, 1945) schreef meerdere romans, novelle’s en theaterstukken. In 2018 won ze de Constantijn Huygens-prijs voor haar gehele oeuvre. In haar column in Trouw bespiegelt ze tweewekelijks op de actualiteit. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden