Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het spook van nieuw-rechts waart door Europa

Opinie

Abdelkader Benali

© Maartje Geels
Column

In 2005 wandelde ik door de brede straten van Boedapest. Ik was gastschrijver in de stad van Mahler en de goulash. In mijn hoofd idealiseerde ik de ­erfenis van de multi-etnische dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije. Een aardige Hongaarse hielp me uit die droom.

Tijdens onze wandelingen door de stad vertelde ze over de pogroms die fascistische knokploegen tegen de Roma en Sinti-bevolking uitvoerden op het Hongaarse platteland. Op de vraag waarom er niet tegen werd geprotesteerd, had ze niet echt een antwoord. Wel was er schaamte.

Lees verder na de advertentie

Ze vertelde ook over de opkomst van de conservatieve leider Victor Orban, die er nogal eigenzinnige ideeën over etniciteit en ras op nahoudt. Terug in Nederland begon ik erover, maar ontdekte al snel dat men de schaduwzijde van wat er in Oost-Europa gebeurde weg relativeerde. Liever concentreerde men zich op de succesverhalen van economische en politieke aansluiting van de nieuwe lidstaten bij de EU. Het ging ook goed.

Een jaar later liep ik rond in Zagreb, Kroatië. Ik werd er allerhartelijkst ontvangen door de jonge mensen van een literatuurfestival. We togen naar de kustplaats Zadar om het kristalblauwe water te zien. Hier was Oost-Europa een idylle. Terug in Zagreb sloten we de reis af met een drankje in de lokale boekhandel. Harde heavy-metalmuziek overstemde het gezellige samenzijn. Ik vroeg een Kroatische studente Nederlands waar die herrie vandaan kwam. Met schroom in haar stem vertelde ze me dat er honderdduizenden mensen op het hoofdplein de Hitler-groet aan het brengen waren. Er stond een immens populaire neo-naziband te spelen. Voor mij was de borrel ten einde.

Het spook sluimert al sinds de val van de Muur en de openstelling van de grenzen

Raszuiverheid

Er waart een spook door Europa; het spook van nieuw-rechts. Het is geen nieuw spook, het sluimert sinds de val van de Muur en de openstelling van de ­grenzen, onder verbitterde burgers van Midden- en Oost-Europa. Het vertakt zich ook over West-Europa, het is een kwestie van tijd voordat de ultranationalisten van beide kanten genoeg aan kracht hebben gewonnen om zich te laten gelden in de Europese politiek.

Deze bewegingen voelen zich meer verbonden met hun nationale erfgoed dan met Brussel en in moslims zien ze de terugkeer van de Turken. Onder al het ressentiment zit een ideologische afkeer van de geneugten die het Westerse kapitalisme met z’n open grenzen, individuele zelfontplooiing en vrije markt heeft gebracht. De obsessie met raszuiverheid grenst aan het kluchtige. Pegida denkt door een moskee op katholieke wijze in te wijden de muzelman schrik aan te jagen. Het is om te lachen, als de feiten niet zo hard zouden zijn.

Een adviseur van Poetin. Hij noemt zichzelf fascist. Hij is voor mensenrechten, maar niet voor homoseksuelen.

Afgelopen weekeinde zag ik beelden van tienduizenden Poolse jongeren die scanderen voor een raszuiver Europa. Dus geen moslims en geen Joden. Ik denk aan die donkere vriendin die zich in Krakau bekeken voelde.

Ondanks de aanwezigheid van rechts-populistische krachten in de politiek, lijkt onder de Nederlandse elite een mate van waakzaamheid te zijn. Maar dan valt mijn oog op een interview in NRC-Handelsblad met de Russische denker Aleksandr Doegin. Adviseur van Poetin. Hij noemt zichzelf fascist. Hij is voor mensenrechten, maar niet voor homoseksuelen. En hij is fel gekant tegen het liberalisme, want dat zou de mens van zijn menselijkheid beroven.

Doegin zal de Nederlandse intelligentsia op 18 november toespreken op de prestigieuze Nexus-conferentie in Amsterdam. De ultranationalitische waanzin vindt ook in Nederland een podium.

Lees hier meer columns van Abdelkader Benali.

Lees ook: Poolse 'patriotten' op de been voor wit Europa
Lees ook: In de VS broeit extreem-rechts onder de radar

Deel dit artikel

Het spook sluimert al sinds de val van de Muur en de openstelling van de grenzen

Een adviseur van Poetin. Hij noemt zichzelf fascist. Hij is voor mensenrechten, maar niet voor homoseksuelen.