Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het 'schandelijke' schilderij is onschuldig

Opinie

Nelleke Noordervliet

Nelleke Noordervliet © Nelleke Noordervliet
Opinie

Leon Hanssen eindigt zijn preutse essay in Trouw (3 februari) over #MeToo in de museumzaal met een oproep ons culturele geheugen te resetten. Hij wil dat we ons bewust worden van de schandelijke 'male gaze'.

So what? Een blik is op zichzelf niet verwerpelijk. Zelfs een begerige blik is niet verboden. Maar Hanssen is streng. De kunstenaar misbruikt zijn model om zijn perverse fantasieën vorm te geven. Zijn roem is gebaseerd op een misdrijf. Daar zouden we niet aan mee moeten werken. Hanssen gebruikt voorbeelden als Balthus, Schiele, Klimt, en Breitner. Hij meent hun weerzinwekkende inborst te kennen. Willen wij hun schilderijen nog steeds bewonderen dan zijn we medeplichtig.

Lees verder na de advertentie

De status van een kunstwerk

Onder kunstenaars lopen griezels rond, psychopaten eventueel, seksueel gefrustreerde macho's, dieven, leugenaars, halvegaren. Ze zijn verantwoordelijk en eventueel strafbaar voor hun daden in de werkelijkheid. Dat in hun kunstwerken hun persoonlijke complexen en afwijkingen tot uiting komen, versluierd of direct, ligt voor de hand. Maar wat is de status van een kunstwerk in de werkelijkheid? Een afbeelding van een moord is geen moord. Fictie is geen werkelijkheid. Het schilderij zelf is onschuldig. Kunst is een vrijplaats waarin onze totale menselijkheid aan de oppervlakte treedt. Kunst toont de diepste en geheimste krochten van de menselijke geest. Kunst beweert en bezweert. Dat is niet zonder gevaar. De schrijver Coetzee wees op de besmettelijkheid van het kwaad. Wie om artistieke redenen het kwaad in zichzelf naar boven haalt, loopt risico.

De helft van de kunstproductie kan de kelders in

Als volwassen mensen moeten we de spiegel die de kunst van onze werkelijkheid is, aankunnen. Kunst maakt ons bewust. Met terugwerkende kracht alles uit de musea weren dat in onze ogen perversies en criminele afwijkingen etaleert, is een primitieve vorm van publieke executie. Tussen haakjes: het probleem doet zich vooral voor bij goed gemaakte kunst. Rotzooi haalt het museum niet eens. De esthetiek plaatst ons voor een ethisch probleem.

Waar beginnen

Schoonheid is verleidelijk. Mogen we het Kimonomeisje van Breitner nu nog wel mooi vinden, wetend dat hij (en met hem veel kunstenaars uit die tijd) zijn model zag als gebruiksartikel? Nee, dat mag niet, zegt Hanssen. Wat we afkeuren in de werkelijkheid mogen we op een schilderij niet accepteren. Keuren we massaal seksueel machtsmisbruik af en heeft #MeToo ons eindelijk bewust gemaakt van de ongelijke machtsverhoudingen gebaseerd op gender, dan moeten we consequent ook de kunst zuiveren. Weg met Balthus, weg met Schiele, weg met Breitner.

Beginnen we daar mee, dan kan veel werk van Picasso de vuilnisbak in en gaan we ons buigen over Rembrandts Hendrickje Stoffels met blote benen en loshangend hemd, starend in het water, dat haar spiegelt. Het kost geen enkele moeite daarin verwijzingen te construeren met pornografische en voyeuristische allure. De helft van de kunstproductie kan de kelders in. Onze onschuldige zielen zullen gevrijwaard blijven van besmetting. De kunstenaars zijn al jaren dood, maar de lange arm van de publieke verontwaardiging en het schervengericht van fundamentalistische #MeToo-ers weet hen te vinden.

Who is afraid of red, yellow and blue?

Bang

Op zijn minst moeten er in navolging van de slavernij/zeeheldendiscussie waarschuwingsbordjes bij sommige kunstwerken worden opgehangen: 'Let op twijfelachtige inhoud veroorzaakt door de verwerpelijke mannelijke blik, die van vrouwen, meisjes en eventueel jongens een voorwerp van begeerte maakt, die hen in verf verkracht. Dit is heel erg, maar zolang je je bewust bent van het foute, mag je afkeurend kijken'. Met zo'n bordje ernaast wordt onze ongemakkelijke blik voorzien van een excuus. #MeToo wordt hiermee een wapen dat zijn doel voorbijschiet.

Aan het eind zegt Hanssen: 'Zo maken we ruimte voor vormen van schoonheid die nog nooit geschitterd hebben'. Hij hoopt kennelijk dat de verwijdering van probleemkunst - waar we toevallig veel van houden, want die Klimt kon wel schilderen! - ruimte maakt voor bescheiden stillevens, landschappen en nette portretten. Of nee: liever abstract. Ja, abstract! Dan hebben we nergens meer last van. Who is afraid of red, yellow and blue?

Nelleke Noordervliet, schrijfster van veelgelezen romans, geeft wekelijks haar visie op de actualiteit. U vindt haar columns hier.

Deel dit artikel

De helft van de kunstproductie kan de kelders in

Who is afraid of red, yellow and blue?