null Beeld

CommentaarTolerantie

Het portret van de rokende mannen vraagt om tolerantie

Redactie Trouw

Even was het uit protest van zijn plek gehaald, het portret van zes leden van het College van bestuur van de Universiteit Leiden. Het vrij grote werk van Rein Dool uit 1976 werd deze week daardoor bijna net zo beroemd als de Aardappeleters van Van Gogh. Dat ironisch bedoelde beeld van oudere mannen die tijdens een vergadering samen sigaren roken, dat vond een vrouwelijke medewerker niet meer te verdragen. Ze kreeg bijval. Een actiegroep was geboren, het portret werd verwijderd. Maar al snel daarna besloot het bestuur van de universiteit het portret voorlopig weer terug te hangen. Dat is beter dan meteen toegeven aan de weerzin van enkele medewerkers.

De afgebeelde mannen zijn geen misdadigers. Ze hebben geen koloniale oorlogen gevoerd of moorden gepleegd. Het waren bestuurders van een universiteit, op een kantelmoment van de academische cultuur in Nederland. Na de Maagdenhuisbezetting kwam er een golf van vernieuwing door academisch Nederland en verdween de sigarenrook uit de bestuurskamers. Wat valt deze zes mannen te verwijten? Dat ze sigaren rookten, dat ze geen enkele vrouw in hun gezelschap toegelaten hadden? Dat ze zich hebben laten portretteren? Wie weleens in een Academiegebouw komt, weet dat de gangen en zalen van zo’n pand vol hangen met portretten. Aan die portretten is te zien vanaf welke periode er meer vrouwen konden doordringen tot de top van de academische wereld.

Een cultuur op het punt van verdwijnen

Het portret van het College van Bestuur laat een cultuur zien die op het punt staat te verdwijnen. Alle reden om het werk te koesteren. En er lachend naar te kijken en te denken dat er gelukkig wel iets veranderd is sinds 1976. Vrouwen hebben op de universiteit meer ruimte ingenomen, ook in besturen en op hoogleraarsposten.

Daardoor wordt dit schilderij letterlijk en figuurlijk met andere ogen bekeken dan in 1976. Dat kan reden zijn om het inderdaad best dominante schilderij meer uit het zicht te hangen, of er andere schilderijen omheen te hangen. De universiteit Leiden heeft te kampen gehad, en kampt misschien nog steeds, met enerzijds conflicten over macht en anderzijds met vrees voor eenzijdig politiek activisme. Door die context is het schilderij-incident nogal opgeblazen.

Het incident is wel een sterke aanleiding voor het huidige bestuur om over het klimaat op de universiteit te spreken. Want als medewerkers een afbeelding van zes vergaderende mannen niet kunnen verdragen, hoe zit het dan met de vrijheid van denken, met de open blik en de verdraagzaamheid die nodig zijn voor zowel goed wetenschappelijk onderzoek als voor een veilig werkklimaat?

Die veiligheid blijft iets om te bespreken, ook als er in de vergaderzaal geen enkele sigaren rokende man meer te bekennen is.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden