Column Irene van Staveren

Het pfas-probleem ligt ten onrechte op het bordje van bouw- en grondbedrijven

De bouw en de grondverzetbranche hebben niet alleen last van de stikstofcrisis, maar ook van het Pfas-probleem. Het vreemde is, als je die twee problemen vergelijkt, dat er bij stikstof wel naar de oorzaak van de vervuiling wordt gekeken en bij Pfas nauwelijks of niet. Het verkeer, de bouw en de veeteelt dragen substantieel bij aan de stikstofuitstoot en daarom treffen de maatregelen deze sectoren ook, al is het deels maar tijdelijk. Het was natuurlijk veel beter geweest om het probleem te voorkomen door veel eerder maatregelen te nemen. Toen de 130-kilometerborden werden geplaatst, hadden wetenschappers al aan de bel getrokken over de noodzaak van stikstofbeleid. Maar goed, de ogen zijn nu gericht op de bronnen van stikstof.

Bij Pfas gaat de discussie echter alleen nog over de norm en handhaving daarvan. Terwijl al lang bekend is wat de bronnen van deze chemische verbindingen zijn: brandblusschuim, waterafstotende lagen op kleding, ­anti-aanbaklagen op pannen en zelfs cosmetica. Het ­bizarre is dat dat allemaal is toegestaan en dat de gezondheidsnormen zich richten op de mate waarin Pfas als afvalproduct in grond en drinkwater terechtkomt. Alsof je de gezondheidsrisico’s van vuurwerk wil be­strijden door een maximum te stellen aan het vuurwerkafval op straat op Nieuwjaarsdag. En dat de reinigingsdiensten het niet meer mogen opruimen als er te veel ligt.

Grond, drinkwater en voedsel

De meest voor de hand liggende oplossing is een verbod op Pfas. Het is echter niet een enkel stofje, maar een hele verzameling stoffen, waarvan inmiddels de ­gevaarlijkste varianten inderdaad verboden zijn. De rest wordt nog toegestaan, maar aan het einde van de levenscyclus hoopt het Pfas uit de betreffende producten zich op in de grond, drinkwater en voedsel.

Hebben economen hier een oplossing voor? Ja hoor, meerdere zelfs. Ten eerste het principe van de vervuiler betaalt. Dat betekent dat er een heffing komt op Pfas in producten, waardoor de prijs van die producten omhoog gaat en consumenten goedkopere varianten zonder Pfas zullen kopen. Ten tweede informatieverstrekking op etiketten en in bijsluiters. Als vrouwen weten dat er Pfas in hun favoriete gezichtscrème zit, zullen de meesten zich wel twee keer bedenken om dat merk nog te kopen. Dan moet er natuurlijk wel een voorlichtingscampagne van de overheid komen over de gezondheidsrisico’s van Pfas, met name voor het ongeboren kind en kinderen die borstvoeding krijgen. Consumentenvoorlichting is dus belangrijk. Net als veertig jaar geleden, toen bekend werd dat koeienmelk in de buurt van zware industrie kon zijn besmet met dioxine en dat dat vooral gevaarlijk was voor baby’s die moedermelk krijgen van een moeder die koeienmelk drinkt.

Een derde manier om Pfas bij de bron aan te pakken is de circulaire economie. Daarin worden producenten verplicht om producten aan het einde van de levensduur terug te nemen of te upgraden zonder schadelijke gevolgen voor het milieu. Dan worden ze zelf met het afvalprobleem van Pfas geconfronteerd en worden ze geprikkeld om meer te investeren in onderzoek naar ­gezonde vervangers.

Vervuiling bij de bron aanpakken

Ik ben geen technologie-optimist die ervan uitgaat dat we alle milieuproblemen kunnen oplossen met prikkels tot innovatie, maar laten we zo snel mogelijk beginnen met maatregelen die de vervuiling bij de bron aanpakken. Dat is eerder gelukt met de dioxinevervuiling. Het is onterecht het Pfas-probleem nu op het bordje van grondverzetbedrijven en de bouw te leggen. De oorzaak moet grondig worden aangepakt met een mix van verboden, informatie, heffingen en recycling.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden