OpinieCoronabeleid

Het partijbelang is tijdens een pandemie slecht voor de volksgezondheid

Nu de verkiezingen dichterbij komen, dreigen politieke belangen de aanpak van het virus te beïnvloeden, vreest Esther van Fenema, psychiater en lijsttrekker van NLBeter. Daarom moet de stem van deskundigen meer meetellen. 

Nu de tweede coronagolf ons land overspoelt, klinkt de roep om eerlijke, volledige en ­betrouwbare informatie steeds luider. Met het op gang komen van de campagnes voor de Kamerverkiezingen in maart 2021 dreigt het coronadossier steeds meer in de greep te komen van politieke belangen. Voor een effectief coronabeleid is de toenemende twijfel aan de geloofwaardigheid ervan nu de grootste vijand.

Bij de Algemene Politieke Beschouwingen klonk het startschot voor de landelijke verkiezingscampagne. Waar bij de eerste ­coronagolf in het voorjaar nog de politieke consensus gold dat we de koers vooral door experts moesten laten bepalen, staat het ­coronadebat in de Kamer in toenemende mate in het teken van de stembus.

Zwaardere politieke lading

De keiharde sancties voor iedereen die zich niet aan de spelregels hield, verdwenen als sneeuw voor de zon toen minister Grapperhaus zijn politieke huid moest redden. ­Inmiddels worden er nauwelijks nog boetes uitgedeeld.

De blunders van de overheid rond de ­beschermingsmaatregelen voor verpleeg­huizen, het zwabberende mondkapjesbeleid en het regelen van voldoende testcapaciteit krijgen eveneens een steeds zwaardere politieke lading.

Ook voor de betrokken bewindslieden ­komen de verkiezingen steeds dichterbij. Wanneer minister én lijsttrekker Hugo de Jonge vanwege het coronadossier in de ­politieke problemen zou komen, kan dat het CDA veel kiezers kosten. Zelfs het ­kabinet als geheel kan onder de druk van het ­virus bezwijken. Daardoor komen politieke belangen en afwegingen om de hoek kijken.

Wordt het kabinet voor het gevoerde ­beleid door de kiezer beloond of juist afgestraft? Het risico dat lastige dossiers onder het tapijt worden geschoven en kritische evaluaties (of een parlementair onderzoek) over de verkiezingen heen worden getild, is naarmate de verkiezingen naderen levensgroot aanwezig.

Ook de oppositie kan om kiezers te lokken twijfel zaaien over de betrouwbaarheid van de overheid. “Ik heb de indruk dat het kabinet liegt”, zei GroenLinks-leider Jesse Klaver onlangs in de Kamer. PVV-voorman Geert Wilders stelde zelfs vragen bij de ­gezondheid van coronaminister De Jonge. “Als u het niet meer aankan, laat dan alsjeblieft iemand anders het doen.” Waarom zouden burgers nog hun best doen om naar het kabinet te luisteren, wanneer prominente politici steeds de vraag oproepen of het kabinet er geen potje van maakt?

Politieke junkies

Nu het coronadossier hét thema wordt van de komende verkiezingscampagnes, is dat leuk voor de politieke junkies in Den Haag maar slecht voor de volksgezondheid.

De burger rekent meer dan ooit op volstrekt betrouwbare, transparante en zo nodig ook zelfkritische overheidscommunicatie. Met politici in de campagnemodus kan je dat wel vergeten.

Het is daarom verstandig om de regie in de communicatie rond het coronabeleid weer meer bij de deskundigen neer te leggen. Daarvoor moet er wel wat veranderen. Het OMT opereert als een gesloten bastion dat weinig open is over onderlinge meningsverschillen. Ook de dialoog met kritische vragenstellers in de medische sector en ­anderen in de samenleving, zoals Maurice de Hond, verloopt moeizaam.

De maatschappelijke vragen die momenteel spelen, zijn anders dan bij het begin van de coronapandemie. De eenzijdige samenstelling van het OMT als gezelschap van ­virologen, microbiologen en artsen zorgt ­ervoor dat zij geen flauw idee hebben waarom mensen zich niet aan hun voorschriften houden.

Influencers

Daarom is expertise ­nodig op het gebied van gedrag, emotie en angst. Voor een succesvol coronabeleid moeten we niet alleen slimme oplossingen bedenken, maar vooral begrijpen waarom mensen – soms willens en wetens – ogenschijnlijk domme dingen doen.

De burgerlijke ongehoorzaamheid waartoe influencers als Famke Louise opriepen, was geen vlaag van verstandsverbijstering; het was een roep om serieus genomen te worden. Dat vraagt om een andere strategie dan het ophangen van verbodsborden bij de sportkantine.

Onze volksgezondheid is te belangrijk om aan politici en het huidige OMT over te ­laten. De chronische vermoeidheid ­waarmee de bevolking reageert op de tweede golf van dit ernstige virus bedreigt de kans om corona opnieuw een halt toe te roepen. Het draaiboek waarmee we ­afgelopen voorjaar de crisis hebben bezworen, is inmiddels versleten en toe aan vervanging.

Lees ook:

Door corona eindigt het politieke seizoen met vraagtekens en onvoorspelbaarheden

Het politieke seizoen eindigt met vraagtekens  en onvoorspelbaarheden. Door corona kwam alles op zijn kop te staan. Brengen de verkiezingsprogramma’s die nu geschreven worden radicale ommekeer?

Niet eerder was de kritiek van de Kamer op het coronabeleid zo hard

Niet eerder klonk zoveel, snoeiharde kritiek in de Tweede Kamer op de coronacrisisaanpak van het kabinet. De linkse oppositie wil excuses aan zorgpersoneel dat besmet is geraakt en dat de testcapaciteit razendsnel vergroot wordt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden