CommentaarKoloniale verleden

Het onderzoek naar de dekolonisatieoorlog verdient volle steun

Nederland erkende het voor het eerst in 2005, bij monde van toenmalig minister Ben Bot. Koning Willem-Alexander onderstreepte het nog eens tijdens het staatsbezoek aan de voormalige kolonie, dit voorjaar: Indonesië werd onafhankelijk op 17 augustus 1945, vandaag precies 75 jaar geleden. En dus niet op 27 december 1949, bij de officiële soevereiniteitsoverdracht.

Zo’n 160.000 Nederlandse militairen namen deel aan de dekolonisatieoorlog in de tussenliggende vier jaar. Dat deden ze in opdracht van de Nederlandse regering. Maar de geweldsexcessen aan Nederlandse zijde kunnen nooit worden afgedaan met het excuus dat de militairen die zich daaraan schuldig maakten, ook maar werden gestuurd. Of dat de Indonesische onafhankelijkheidsstrijders zich ook niet onbetuigd lieten.

Ook al was een minderheid van de Nederlandse militairen direct betrokken bij extreme geweldsuitbarstingen, ze zaten ingebakken in de koloniale krijgsmacht, concludeerde historicus Rémy Limpach in 2016. Daarmee moet Nederland in het reine zien te komen, net als met het slavernijverleden. Met in dit geval de complicatie dat een deel van de direct betrokkenen, en hun directe nazaten, nog in leven is.

Hoe gevoelig het ligt, bleek al vanaf de start van het grote onderzoek dat het Niod en twee andere organisaties momenteel doen naar grensoverschrijdend geweld in Indonesië tussen 1945 en 1949, van Nederlandse en Indonesische zijde, inclusief de politieke verantwoordelijkheid. Veteranen én betrokkenen bij de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd, en nakomelingen van beide kanten, twijfelen aan de onpartijdigheid van de onderzoekers.

Kritische vragen zijn één ding, maar inmiddels gaat het een stuk verder dan dat. Wetenschappers die aan het onderzoek werken voelen zich geïntimideerd, zo niet bedreigd door de manier waarop hun integriteit in twijfel wordt getrokken. In allerlei uitingen worden ze volgens Niod-directeur Frank van Vree weggezet als NSB’ers, landverraders of racisten.

Het is goed voor ogen te houden dat Nederland sinds de woorden van Ben Bot in 2005 in de goede richting beweegt. Het excuus van koning Willem-Alexander dit voorjaar in Indonesië voor geweldsontsporingen van Nederlandse zijde, was daarbij een noodzakelijke stap. Dat geldt ook voor het lopende onderzoek, waarvan de resultaten eind volgend jaar worden verwacht.

Dat dit onderzoek naar een gewelddadig verleden zelf gepaard gaat met – verbaal – geweld, is pijnlijk. En dat de wetenschappers dit intimiderend vinden, is alleszins te begrijpen. Zij verdienen volle steun voor een onderzoek dat in Nederland lange tijd simpelweg onmogelijk was. Hoe moeilijk dat ook is, het is onontkoombaar de confrontatie met dit pijnlijke verleden aan te gaan.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden