Column Nelleke Noordervliet

Het onderwijs zou Rutte slapeloze nachten moeten bezorgen, niet de stikstofcrisis

Mijn kleindochter doet het goed in de eerste klas van het gymnasium. Ze zat op een uitstekende basisschool. Niet iedere lerares kon goed spellen, maar die minpunten werden thuis wel gecorrigeerd. Ze is opgegroeid in een stabiele en welvarende omgeving. Het leven geeft haar alle kansen.

Een vriendin, altijd in het basisonderwijs en het speciaal onderwijs werkzaam geweest, werkt als zeventig-plusser nu nog parttime met kinderen die uit het buitenland komen en onze taal en gewoonten moeten leren. Sommigen zijn getraumatiseerd. Hun kansen in het leven zijn een stuk onzekerder.

Onderwijs kan niet alle problemen in de levens van kinderen oplossen, maar goed onderwijs is wel een voorwaarde voor een zo goed mogelijke toekomst. Iedereen vindt dat belangrijk. Niemand zegt: ach, dat onderwijs, het kan wel een beetje minder. Nu is het onderwijs de afgelopen dertig jaar wel degelijk ‘minder’ geworden. Internationaal daalt Nederland gestaag op de ranglijsten. Anderzijds schijnen in Nederland de gelukkigste kinderen te wonen. Is er een verband?

Het onderwijs staat er niet goed voor. Het vak van schoolmeester, eens hoog gewaardeerd, wordt niet aantrekkelijk gevonden. Een paar oorzaken:

1. Toelatingseisen voor de pabo sloegen een gat in de aanmeldingen. Potentiële studenten begonnen niet eens aan de toets. Anderen zakten. Taal en rekenen waren struikelblokken, hoewel een havo-diploma een goede taal- en rekenvaardigheid veronderstelt.

2. Samenvoeging van kleuter- en basisonderwijs leidt tot terugloop van het aantal mannelijke pabo-studenten. Jonge mannen zien zichzelf niet voor een kleuterklas staan. Een oververtegenwoordiging van vrouwen in basisonderwijs en op de pabo krikt het imago niet op, helaas. Toch is een evenwichtige verdeling tussen de geslachten van groot belang. Meisjes én jongens hebben rolmodellen nodig.

3. De toenemende invloed van de ouders en de verantwoordingsplicht van de onderwijsgevenden. Ouders staan niet meer naast, maar vaak tegenover de leraar en eisen op hoge toon resultaten of speciale aandacht voor hun kind. Zij kunnen lastiger te managen zijn dan de leerlingen.

4. De overvloed aan toetsen en metingen vraagt te veel administratie en rapportage. De spanning waaronder de leerlingen staan neemt toe. Het lesprogramma is daarom behoorlijk strak. Geen toeval, geen improvisatie, geen plezier, maar lijstjes afvinken.

5. Het spoor van het geld dat door de overheid aan onderwijs werd en wordt besteed is niet altijd te volgen. Veel kapitaal ligt op de plank of is uitgegeven aan leuke dingen voor besturen of aan begeleidings- en adviesinstanties, die onmeetbare of onzichtbare resultaten afwerpen. De klassen zijn niet kleiner geworden en de werkdruk niet minder, terwijl het daarom ging. Scholen in rijke wijken kunnen nog leerkrachten vinden. In zwakkere buurten, waar ze echt nodig zijn, is dat vrijwel onmogelijk. Af en toe krijgt het onderwijs een zak met geld toegeworpen. Scholen kunnen er een paar computers van kopen of het schoolmeubilair vervangen, maar structureel extra leerkrachten aannemen gaat niet van eenmalig geld en bovendien: ze zijn er niet.

Dit lijken me een aantal belangrijke oorzaken van de problemen in het onderwijs, nog afgezien van de salariëring. Ik hoorde een deskundige opmerken dat naarmate het onderwijs minder voldoet aan de eisen van de hogere middenklasse, de neiging om privéscholen op te richten groter wordt. En inderdaad: de privéscholen met een fikse ouderbijdrage schieten als paddenstoelen uit de grond. Ze kunnen docenten lokken met gunstige voorwaarden.

Het lerarentekort in de moeilijkere gebieden wordt nog groter. Het onderwijs voor wie er het meest behoefte aan heeft, stort in. De sociale samenhang verdwijnt. De ghetto’s van achterstelling, criminaliteit en rancune worden onherbergzamer. Jeugdzorg, net zo’n wanhopig dossier van foute beslissingen, kan de problemen allang niet meer opvangen. Dit moet echt anders.

Hiervan hoort premier Rutte meer slapeloze nachten te hebben dan van de stikstofcrisis.

Nelleke Noordervliet (Rotterdam, 1945) schreef meerdere romans, novelle’s en theaterstukken. In 2018 won ze de Constantijn Huygens-prijs voor haar gehele oeuvre. In haar column in Trouw bespiegelt ze tweewekelijks op de actualiteit. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden