Column

Het neo-liberalisme is op de terugweg

Lex Oomkes. Beeld Maartje Geels

Het nieuwe centrale thema dat de PvdA in politiek om wil zetten is zekerheid. Zekerheid rond werk, rond wonen, van goede zorg, zekerheid kortom op vrijwel elk terrein. Ook in de PvdA begint nu het neoliberalisme terrein te verliezen. De derde weg van Wim Kok is officieel tot een doodlopende verklaard.

Het neoliberalisme is op de terugtocht. De stelling dat als je maatschappelijke krachten maar de ruimte geeft, de minder succesvolle delen van de samenleving als vanzelf mee worden opgestoten in de vaart der volkeren, won in de jaren negentig ook in de sociaal-democratie terrein. De kentering kwam echter onmiddellijk na de eeuwwisseling. Weerzin tegen Europa, de opkomst van populistische stromingen in de politiek, het houdt allemaal verband met de verwaarlozing van de publieke sector en de aanbidding van de markt. Ook in de PvdA.

Al onmiddellijk na de kredietcrisis in 2008 begon het wetenschappelijk bureau van de PvdA, de Wiardi Beckmanstichting, een project waaruit de conclusie getrokken werd dat mensen (onder meer) gedreven werden door de behoefte aan zekerheid.

Weggehoond

Het duurt kennelijk lang voor een kwartje valt en ook de politieke lijn van de partij door die conclusie beïnvloed wordt. De conclusie van de Wiardi Beckman­stichting zou in de partij tot in de jaren tachtig zijn weggehoond als het intrappen van een open deur. Inmiddels is het een splinternieuwe koers.

Het is echter opvallend hoezeer niet alleen in de PvdA, maar ook veel breder in de politiek, de ideeën en oplossingen achterlopen op die ontwikkeling. De rechter moest er vorige week aan te pas komen om de uitbuiting door Deliveroo van zijn bezorgers aan de kaak te stellen. De politiek komt rond het probleem van flexibilisering van de arbeidsmarkt maar niet tot oplossingen.

Het is maar een voorbeeld. Maar het kan nog gekker. Onmiddellijk na de kredietcrisis en de desastreuze gevolgen van dit uit de hand gelopen staaltje neoliberalisme, kwam de commissie-De Wit tot de conclusie dat we (weer) behoefte hadden aan een nutsspaarbank. Tijdens de parlementaire enquête kwamen De Wit en zijn collega-Kamerleden tot de conclusie dat Nederland met handen en voeten gekluisterd zat aan drie grote banken, die door hun grootte konden doen en laten wat ze wilden. De overheid kon zich niet permitteren dat er eentje om zou vallen. De enquêtecommissie was unaniem en de voltallige Kamer nam de conclusie over.

Bijna zeven jaar later komt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) met grofweg hetzelfde advies. Drie grote banken kunnen behoorlijk ongecontroleerd kredieten verstrekken en daarmee geld scheppen. Met alle mogelijke gevaren van dien. Concurrentie en daarmee een rem op de kredietverstrekking is er niet. De paradox, aldus de raad, is dat terwijl een steeds groter deel van het bankwezen in de afgelopen vijftig jaar is gaan opereren als puur commerciële instelling, het bankwezen – ongemerkt – een steeds grotere publieke rol is gaan vervullen.

Dan maar terugkeren naar de Rijkspostspaarbank. De Socialistische Partij, die er jaren voor pleitte, werd er lang om uitgelachen. Associaties met een snorrende kolenkachel, een glaasje Exota en vroeg onder de ijskoude dekens.

Zo oubollig is het allemaal bij nader inzien niet. De onbalans tussen publieke en private belangen is niet iets wat alleen de WRR zorgen baart. Het is het nieuwe overkoepelende politiek thema, nu het neoliberalisme op zijn retour is. 

Lees ook:

‘Banken verstrekken wel heel makkelijk krediet’

Door oprichting van een nutsbank, zoals vroeger de Postbank, gaan de huidige banken beter op hun maatschappelijke taak letten, zegt Casper de Vries, lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR).

Alle columns van Lex Oomkes

Oomkes is commentator van dagblad Trouw, en schrijft wekelijks een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden