Column

Het mysterie van Wim Kok

Stevo Akkerman

Als een publiek persoon overlijdt, willen mensen weleens nadrukkelijk laten weten dat ze hem of haar in levenden lijve hebben ontmoet, en dat kan enige irritatie opwekken. Bij mij althans. Alsof het iemand groter maakt als hij ooit met Ruud Lubbers in de rij stond bij de Hema of Harry Mulisch tegenkwam in het Vondelpark. 

Eigenlijk is die irritatie niet terecht, denk ik. Iedereen ziet bij een dergelijk doodsbericht automatisch de overledene voor zich, zeker als hij hem ooit ergens tegenkwam. En dat is dan het beginpunt van de memorie.

Zo is voor mij, dat is waar ik voorzichtig naartoe wilde, Wim Kok de man op de fiets in Slotervaart. Hij woonde aan de Ank van der Moerstraat in deze Amsterdamse wijk, en jarenlang kwam ik daar dagelijks langs op mijn woon-werkroute. Logisch dat onze wegen af en toe kruisten en dat ik daar nu weer aan moet denken. Hij had iets statigs, deze rijzige man, en ik geloof dat hij weleens minzaam knikte. Dat was al heel wat.

Als minister-president wees hij veel verzoeken voor publieke optredens af. ‘Niet verenigbaar met de waardigheid van het ambt’, noteerde Kok dan. Maar het zat dieper, zo memoreert zijn voormalige rechterhand Arend Hilhorst op de PvdA-site. “Het was niet de waardigheid van het ambt, de waardigheid zat in de man zelf.” In veel van de reacties op zijn overlijden klinkt heimwee door naar het staatsmanschap van Kok, de laatste echte minister-president, de voorzitter van Nederland. Niet ten onrechte. 

Maar de paradox is dat juist deze man van het midden ongewild een geweldige slinger gaf aan het denken in extreme tegenstellingen, iets waar Nederland tot op de dag van vandaag mee kampt. Zijn pragmatisme was wel degelijk geworteld in sociaal-democratische idealen, maar hij liet daar maar weinig van zien en koos voor het ‘afschudden van de ideologische veren’ – een opmerking waar hij direct spijt van had, maar die wel aansloot bij het beleid van zijn kabinetten. Marktwerking, privatisering en deregulering werden de sleutelwoorden, regeren werd managen, en de politieke inspiratie verdween uit het zicht.

Levensbeschouwelijke leegte

Totdat ene Pim Fortuyn in de welhaast levensbeschouwelijke leegte sprong die de politiek had laten ontstaan. Fortuyn sprak over de ‘puinhopen van Paars’, wierp zich op als vader van een ‘verweesde natie’, en definieerde nieuwkomers als probleem nummer één. De sociaal-democratie had er geen overtuigend antwoord op en worstelt hier nog steeds mee. Komt dat allemaal door Kok? Nee, wat hem en zijn partij overkwam, overkwam de sociaal-democratie in heel West-Europa, en voor de Democraten in de VS geldt min of meer hetzelfde. Overal zoekt men naar identiteit en gemeenschap, en de gevestigde partijen weten zich daar geen raad mee, vooral omdat ze zelf niet weten waar ze in geloven.

Het is de tragiek van Wim Kok dat dit direct volgde op zijn regeringsjaren. “Eerlijk gezegd weet ik het nóg niet, wat er met Nederland aan de hand is”, zei hij in 2010. Het kan verbeelding zijn, maar ik zag een zekere eenzaamheid in deze fietser.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt.

Lees ook:

Vakbondsman Wim Kok bevocht compromissen te vuur en te zwaard

Als vakbondsman stak Wim Kok met kop en schouders boven zijn collega’s uit, schrijft Huub Elzerman, ex-Trouw-redacteur, die hem in de jaren tachtig van nabij meemaakte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden