Column

Het midden heeft geen antwoord op de angsten van de burger

Woensdag wordt de uitslag van de Amerikaanse verkiezingen bekend.Beeld anp

De ontknoping nadert, het uur U komt op ons af en als alles goed gaat - maar waarom zou opeens alles goed gaan - zijn we na morgen een tijdje verlost van de man die dreigde Amerika weer 'great' te maken.

Oh, als dat zou kunnen, zomaar, om te beginnen, een Trumploze dag. En dan misschien een week, en ooit, wie weet, een maand - laat de Amerikaanse evangelicals daar eens om bidden in plaats van om een zege voor The Donald.

Maar zelfs als dat wonder geschiedt, en daar ga ik niet vanuit, zal de echo van deze verkiezingscampagne niet snel verstommen. Wat aan onbehagen, bitterheid en woede is losgewoeld in de strijd om het Witte Huis zal niet simpelweg verdampen, en het leeft ook niet alleen in Amerika, maar net zo sterk in Europa. Een overwinning van Hillary, die eigenlijk vanzelfsprekend had moeten zijn, betekent nog lang geen overwinning op het hatelijke populisme dat de politiek aan beide kanten van de Atlantische Oceaan vergiftigt, en ik denk dat dat komt doordat het zogenaamde redelijke midden in feite geen antwoord heeft op de angsten van de benarde burger.

Iets daarvan schemerde vorige week door in de bijzondere aflevering van 'Pauw' met Wouter Bos, waarin de voormalige PvdA-leider voor het gemak alles op één hoop gooide: PVV en SP, Trump en Sanders, Le Pen en Tsipras. Allemaal populisten die zich onttrekken aan het links-rechts schema en daarom zo ongrijpbaar zijn, aldus Bos. Maar klopt dat wel? Misschien is het eerder zo dat de gevestigde partijen, vooral die van sociaal-democratische huize, dat schema achter zich hebben gelaten; bevrijd van hun ideologische veren zijn ze marktdenkers geworden, wat socialer dan de liberalen, maar niet wezenlijk anders - kijk bijvoorbeeld hoe dicht Hillary tegen Wall Street aanschurkt.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Beeld anp

De beslissende breuklijn

Ik geef toe dat ik zelf ook wel heb gedacht dat de beslissende breuklijn in onze dagen ligt tussen de radicale flanken en het gematigde midden, maar ik geloof dat het toch anders is. Wie evenveel afstand bewaart tot links als tot rechts kan politiek gezien wel mooi in het midden uitkomen, maar wie zegt dat die positie inderdaad redelijk is? Of goed? Of rechtvaardig? Het midden is een plaatsbepaling, geen inhoudelijke keuze.

Door de economische ordening als een gegeven te beschouwen, hebben de middenpartijen hun ogen gesloten voor de schaduwzijden van de globalisering, en daarvoor krijgen ze nu de rekening gepresenteerd. In de uitzending met Bos zat een fragment van een arbeider uit Rotterdam, die al sinds zijn 16de in de haven werkt.

'Wat is mijn leven waard?' vroeg hij, en dat is precies de vraag die de kiezers stellen in de verpauperde industriesteden van de VS, in het verarmde Griekenland, in de vergeten buitenwijken van Noord-Engeland. Als het antwoord bestaat uit een macro-economisch verhaal dat uitgaat van abstracte groeicijfers, zonder dat aan de orde komt wie er van die groei profiteren, dan krijgen kiezers statistiek voorgeschoteld in plaats van hoop. En dan wordt het populisme nooit verslagen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden