ColumnSylvain Ephimenco

Het mechanisme van twijfels aan je collectieve zelfbeeld is in gang gezet

‘Het zelfbeeld dat we koesteren, bepaalt in wezen wat we worden’, schreef chirurg en gedragsdeskundige Maxwell Maltz (1899-1975). Aan zijn zelfbeeld kan het individu een leven lang sleutelen, maar wat valt er te corrigeren als het om het collectieve zelfbeeld gaat? Hoe omvangrijker de groep hoe afhankelijker je bent van het aandeel van anderen. Dit kan uitmonden in een gevoel van onmacht en zwaarmoedigheid of juist van euforie als het groepsgedrag een positieve draai krijgt.

Het collectieve zelfbeeld van Nederland is momenteel aan extreme fluctuaties onderhevig. Met de beproeving die de pandemie bijna vijf maanden geleden inluidde, kun je nog selectief wat krenten uit de giftige coronapap halen. Je kunt je richten op de saamhorigheid en bewustwording van het volk om samen en eensgezind de crisis het hoofd te bieden. Maar amper bekomen van de coronabeproeving, waaide een volgende tragedie over het land, nu vanuit de VS. De dood van een man, wreed in beeld gebracht, dompelde het volk in een virtuele, maar wel deprimerende rouw. Zijn we niet allemaal een beetje Derek Chauvin of op zijn minst de passieve toekijkende agenten op de video? 

De vraag is volstrekt absurd, maar het is al te laat: het mechanisme van twijfels aan je collectieve zelfbeeld is in gang gezet. Een serie spectaculaire demonstraties tegen het ‘systemische racisme’ van je eigen samenleving maakt vervolgens de cirkel rond. Daarna is het een kwestie van al die persoonlijke verhalen en anekdotes absorberen die, eenzijdig geselecteerd, de systematische uitsluiting van de ander bevestigen. Er is aan die geselecteerde eenzijdigheid geen ontsnappen meer. Zoek het maar uit met je collectieve zelfbeeld dat door racisme wordt besmeurd. Wie nog nuanceert is medeschuldig aan grove ontkenning.

Maar soms scheurt het wolkendek open om wat zonlicht door te laten. Gisteren was het verhaal van de Amerikaanse basketballer uit Den Helder Michael Jordan Miller in Trouw een goed voorbeeld hiervan. Het vloekt en schuurt met de uniformiteit, maar dit keer geen anathema’s of een triest relaas. Deze Amerikaan was stomverbaasd hoe, dit is zijn eigen ervaring, Nederlandse agenten ‘vriendelijk’ kunnen zijn. En als uitsmijter voegde hij deze cri de coeur aan zijn getuigenis toe: ‘Nederlanders houden van zwarte mensen’. Voor sommigen een enormiteit, maar misschien ook een ongemakkelijke waarheid.

Zondagavond zag ik samen met 23 miljoen Fransen hoe president Macron het collectieve zelfbeeld van zijn volk in juiste verhouding trachtte te brengen. In een toespraak hekelde hij het racisme en antisemitisme. Om daarna krachtig te waarschuwen: “Maar deze nobele strijd wordt van de juiste route afgebracht wanneer die overgaat in haatdragende of valse herschrijving van het verleden. Deze strijd is onaanvaardbaar als ze wordt overgenomen door de separatisten. De Republiek zal geen enkel spoor of enige naam uit haar geschiedenis wissen, geen standbeeld ontmantelen.” 

Drie keer per week werpt columnist Sylvain Ephimenco zijn blik op de actualiteit. Lees zijn columns hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden